ΣτΕ 2142/2025 [Παράνομη άρνηση ανανέωσης άδειας συστηματικής ανασκαφής μινωικού νεκροταφείου στη Σητεία]
Περίληψη
– Η απόρριψη από τη Διοίκηση αίτησης ενδιαφερομένου προσώπου, και δη διευθύνοντος κατά το παρελθόν συστηματική ανασκαφική έρευνα στον ίδιο χώρο, για τη συνέχιση των ανασκαφικών εργασιών από τον ίδιο φορέα και υπό την ίδια διεύθυνση, παράγει έννομες συνέπειες και έχει εκτελεστό χαρακτήρα.
Από το σύνολο των στοιχείων του φακέλου η επίμαχη ανασκαφή χαρακτηρίζεται ως μείζονος σημασίας, προκύπτει δε ότι δεν έχει περατωθεί και έχει, κατ’ ουσίαν, εγκαταλειφθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα με αποτέλεσμα οι αρχαιότητες να διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο. Συντρέχει, επομένως, επιτακτικός λόγος δημοσίου συμφέροντος που επιτάσσει τη συνέχιση της συστηματικής ανασκαφής. Λαμβάνοντας δε υπόψη ότι η προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος και η προαγωγή της αρχαιολογικής έρευνας αποτελούν υποχρέωση του Κράτους και ότι, για τον λόγο αυτό, ανασκαφές ενεργεί κατ’ αρχήν το Δημόσιο, μέσω των αρμοδίων υπηρεσιών του, η άρνηση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου, ως Περιφερειακής Υπηρεσίας του Υπουργείου, να αποτελέσει τον φορέα διενέργειας της επίμαχης ανασκαφής, ελλείψει, μάλιστα, άλλου ενδιαφερομένου φορέα, δεν αιτιολογείται νομίμως. Ομοίως δεν αιτιολογείται νομίμως η άρνηση, για τον λόγο αυτόν, χορήγησης άδειας ανασκαφικής δραστηριότητας εκ μέρους της Κεντρικής Υπηρεσίας, η οποία, αφενός παραγνώρισε τον κανόνα ότι η απόφαση ανανέωσης της άδειας ανασκαφικής δραστηριότητας εκδίδεται κατά προτίμηση υπέρ του ίδιου φορέα, και αφετέρου, του φορέα διενέργειας της ανασκαφής δεν διερεύνησε τη δυνατότητα να αποτελέσει κάποια άλλη οργανική μονάδα της, όπως επιτρέπει ο νόμος. Τα προβλήματα δε που επισημαίνει στην προηγηθείσα εκτενή σχετική αλληλογραφία η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου ότι ανέκυψαν κατά την συνεργασία της με την αιτούσα, σταθμιζόμενα προς την ανάγκη ολοκλήρωσης της ανασκαφικής έρευνας, προστασίας του αρχαιολογικού χώρου και ανάδειξης των ευρημάτων, δεν συνιστούν λόγους επαρκείς για να δικαιολογήσουν τη μη συνέχιση συστηματικής ανασκαφής, διενεργούμενης από πρόσωπα με κατάλληλα προσόντα και διεξαγόμενης με τρόπο επιστημονικό και επαρκή χρηματοδότηση και τεχνική υποδομή, στοιχεία που δεν αμφισβητούνται από τη Διοίκηση. Προσωπικές διενέξεις και προστριβές δεν είναι επιτρεπτό, υπό τις συνθήκες που διέπουν την επίμαχη ανασκαφή, να παρακωλύσουν τη συνέχιση της αρχαιολογικής έρευνας στην περιοχή. Σε κάθε δε περίπτωση, ούτε η δημοσίευση των αποτελεσμάτων των ερευνών, η οποία, άλλωστε, συνιστά υποχρέωση του διευθύνοντος συστηματική ανασκαφή (άρθρο 39 του ν. 4858/2021), ούτε η κατά το άρθρο 14 παρ. 1 του Συντάγματος άσκηση του δικαιώματος έκφρασης της αιτούσας, έστω και με τρόπο δυσμενή για τη στάση της Διοικήσεως, δύνανται να αποτελέσουν επαρκές αιτιολογικό έρεισμα για την, επιβλαβή για την ακεραιότητα του αρχαιολογικού χώρου, άρνηση χορήγησης άδειας ανασκαφής.
Η έλλειψη συντήρησης και η ανεπαρκής, ενδεχομένως, φύλαξη του χώρου δεν δύναται να προσαφθεί αποκλειστικά στην αιτούσα αλλά εμπίπτει και στη σφαίρα ευθύνης των υπηρεσιών του Υπουργείου. Και ναι μεν η Διοίκηση έχει ζητήσει από την αιτούσα να εκπονήσει και να υλοποιήσει μελέτη συντήρησης των ταφικών κτιρίων, ήδη από το έτος 2018, και έχει επισημάνει την εκτέλεση στερεώσεων χωρίς την έγκριση της ΕΦ.Α., ωστόσο από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι η προαναφερθείσα έλλειψη συνεργασίας μεταξύ της αιτούσας και της Εφορείας δυσχέρανε ουσιωδώς τόσο την εκπόνηση των σχετικών μελετών όσο και την εκτέλεση των αναγκαίων εργασιών συντήρησης. Σε κάθε περίπτωση, δεν έχουν αντιμετωπιστεί από τη Διοίκηση οι ουσιώδεις ισχυρισμοί που προέβαλε η αιτούσα με το υπόμνημά της, σύμφωνα με τους οποίους η ίδια έχει προβεί σε επανειλημμένες στερεώσεις αρχιτεκτονικών στοιχείων κατά το παρελθόν, ότι στην κατατεθείσα «περιγραφή του ερευνητικού προγράμματος» προβλέπονται επείγουσες στερεώσεις παράλληλα με τη διενέργεια της ανασκαφής, ότι η συνολική μελέτη στερεώσεων και λοιπών εργασιών ξεκίνησε το 2021 και θα ολοκληρωθεί μετά το πέρας των ανασκαφικών εργασιών, καθώς και ότι η εκτέλεση εργασιών συντήρησης δεν ήταν δυνατή τα προηγούμενα έτη είτε λόγω της αδυναμίας πρόσβασης στον χώρο με τη χρήση οχημάτων είτε λόγω της απόλυτης απαγόρευσης προσέγγισης σε αυτόν.
Η μη επίλυση του ζητήματος της πρόσβασης στον αρχαιολογικό χώρο του νεκροταφείου, και μάλιστα για χρόνο που υπερβαίνει τη δεκαετία, ούτε ανήκει στη σφαίρα ευθύνης του διευθύνοντος την ανασκαφική έρευνα ούτε δικαιολογεί τη μη ανανέωση της άδειας συστηματικής ανασκαφής στον επίμαχο χώρο. Κατόπιν τούτων, τόσο η προσβαλλόμενη πράξη της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού όσο και η κριθείσα ως συμπροσβαλλόμενη πράξη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου δεν αιτιολογούνται νομίμως και επαρκώς. Πρέπει να ακυρωθούν η προσβαλλόμενη άρνηση ανανέωσης άδειας συστηματικής ανασκαφής του μινωικού νεκροταφείου του Πετρά Σητείας, καθώς και η πράξη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου με την οποία εκδηλώνεται άρνηση της Υπηρεσίας αυτής να αποτελέσει φορέα της ανασκαφής του μινωικού νεκροταφείου. Ως εκ τούτου, κατόπιν της αποδοχής της κρινομένης αιτήσεως ακυρώσεως, η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στη Διοίκηση, η οποία οφείλει να εξετάσει εκ νέου την από 24.11.2022 αίτηση της αιτούσας και να εκδώσει απόφαση ανανέωσης συστηματικής ανασκαφής, για τον αναγκαίο χρόνο.
Πρόεδρος: Μ. Γκορτζολίδου
Εισηγητής: Δ. Πυργάκης
