ΣτΕ 692/2026 [Ακυρωτέα παράλειψη Δήμου αφενός να διαπιστώσει τη συνδρομή των προϋποθέσεων ανάκλησης ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ακινήτου και αφετέρου να γνωμοδοτήσει για τη ρύθμιση του πολεοδομικού καθεστώτος του και να διαβιβάσει την αίτηση στο αρμόδιο όργανο]
Περίληψη
– Επί ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων, για τις οποίες δεν έχει δημοσιευθεί απόφαση προσωρινού ή απευθείας οριστικού καθορισμού αποζημίωσης, η υποχρέωση της Διοίκησης να άρει μη συντελεσθείσα απαλλοτρίωση προκύπτει ευθέως εκ του Συντάγματος και οι χρονικές της προϋποθέσεις κρίνονται από το αρμόδιο δικαστήριο σε κάθε περίπτωση κατ’ εκτίμηση των ιδιαίτερων συνθηκών, η υποβολή δε αίτησης στη Διοίκηση για την άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης συνεπάγεται την εφαρμογή των γενικών διατάξεων του άρθρου 63 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας περί συντέλεσης της παράλειψης οφειλόμενης ενέργειας, του άρθρου 65 του ίδιου Κώδικα για την παθητική νομιμοποίηση, καθώς και των περί προθεσμίας διατάξεων του άρθρου 66 αυτού και δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση αυτή το προτελευταίο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρθρου 11 του Κ.Α.Α.Α., όπως συμβαίνει στις ρυμοτομικές απαλλοτριώσεις για τις οποίες έχει δημοσιευθεί απόφαση προσωρινού ή απευθείας οριστικού καθορισμού αποζημίωσης. Τα ρυμοτομικά σχέδια και οι πολεοδομικές μελέτες εγκρίνονται, τροποποιούνται ή επεκτείνονται κατά ορισμένη διοικητική διαδικασία που καταλήγει στην έκδοση σχετικής πράξεως από την αρμόδια διοικητική αρχή. Στη διοικητική αυτή διαδικασία πρωταρχικό ρόλο διαδραματίζουν οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης Α’ βαθμού, στους οποίους έχουν ανατεθεί αρμοδιότητες γνωμοδοτικού χαρακτήρα σε θέματα έγκρισης ή τροποποίησης ρυμοτομικού σχεδίου, καθώς και η πρωτοβουλία να κινήσουν και οι ίδιοι τη σχετική διαδικασία, προκειμένου να εξασφαλίζεται η συμμετοχή του οικείου Ο.Τ.Α. και των ενδιαφερομένων πολιτών.
Και στην περίπτωση της υποβολής αίτησης για την άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης όχι στο όργανο που ασκεί την αποφασιστικού χαρακτήρα αρμοδιότητα, αλλά σε Δήμο που ασκεί γνωμοδοτικού χαρακτήρα αρμοδιότητα για τον πολεοδομικό σχεδιασμό, ανακύπτει εκ μέρους του η υποχρέωση της διαπίστωσης της πέραν των ευλογών ορίων δέσμευσης της ιδιοκτησίας λόγω της μη συντέλεσης της απαλλοτρίωσης και, σε θετική περίπτωση, της εκ νέου πρότασης για τη ρύθμιση του πολεοδομικού καθεστώτος του συγκεκριμένου ακινήτου. Δεν αρκεί, δηλαδή, μόνη η διαβίβαση της αίτησης στο έχον κατά περίπτωση την αποφασιστική αρμοδιότητα τροποποίησης του ρυμοτομικού σχεδίου όργανο, αλλά ο Δήμος οφείλει να επιληφθεί κατ’ ουσίαν του αιτήματος και να ασκήσει τις αρμοδιότητές του ακολουθώντας την τασσόμενη στο άρθρο 154 του Κ.Β.Π.Ν. διαδικασία προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία αποδέσμευσης της αρθεί η ρυμοτομική απαλλοτρίωση ή το βάρος και να ρυθμιστεί εκ νέου το πολεοδομικό καθεστώς του συγκεκριμένου ακινήτου. Αν αρκούσε η διαβίβαση από τον Δήμο της υποβληθείσης προς αυτόν αιτήσεως προς την αρμόδια για την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου αρχή, δηλαδή το αρμόδιο όργανο του Δημοσίου, το τελευταίο θα όφειλε, ούτως ή άλλως, να απευθυνθεί στον Δήμο προκαλώντας σχετική γνωμοδότησή του, γεγονός που θα επέφερε περαιτέρω καθυστέρηση της νέας ρύθμισης της νομικής κατάστασης του δεσμευμένου ακινήτου.
Προκειμένου, επομένως, να επιταχυνθεί η διαδικασία αποδέσμευσης της βεβαρυμένης ιδιοκτησίας και η εκ νέου ρύθμιση της κατάστασής της, ο Δήμος οφείλει μεν να διαβιβάσει τη σχετική αίτηση στο αρμόδιο για την άρση της απαλλοτρίωσης όργανο της Διοίκησης αφού προηγουμένως, όμως, ασκήσει τη γνωμοδοτική του αρμοδιότητα, ώστε να διαφωτίζεται η αρμόδια για την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου διοικητική αρχή, η δε παράβαση της νόμιμης αυτής υποχρέωσης συνιστά, κατ’ άρθρο 63 Κ.Δ.Δ., παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας και, κατ’ ακολουθίαν στην οικεία δίκη νομιμοποιείται παθητικώς, κατ’ άρθρο 65 του Κ.Δ.Δ., ο Δήμος και όχι το Ελληνικό Δημόσιο, εφόσον δεν έχει διαβιβασθεί προς αυτό το αίτημα του ενδιαφερομένου, συνοδευόμενο από τις αναγκαίες για την αξιολόγησή του γνωμοδοτήσεις του Δήμου. Πρέπει να ακυρωθεί η παράλειψη του καθ’ ού Δήμου να διαπιστώσει αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την άρση της επίδικης απαλλοτρίωσης και, σε θετική περίπτωση, αφού προηγουμένως γνωμοδοτήσει προκειμένου να ρυθμιστεί εκ νέου το πολεοδομικό καθεστώς του επίμαχου ακινήτου, να διαβιβάσει την αίτηση της αναιρεσίβλητης – προσφεύγουσας στο αρμόδιο για την άρση της απαλλοτρίωσης όργανο.
Πρόεδρος: Χρ. Ντουχάνης
Εισηγητής: Αν. Σπανού
