ΣτΕ 1096/2026 [Παράνομη ΥΑ ακύρωσης ΑΕΠΟ λατομείου φυσικών λίθων στη Μύκονο]
Περίληψη
– Όπως έχει κριθεί από το Παράρτημα II του ν. 4014/2011 (Α’ 209), σε συνδυασμό με τις διατάξεις της Υ.Α. 170225/2014, και ενόψει όσων έχουν γίνει δεκτά επί του ζητήματος των εναλλακτικών λύσεων, συνάγεται ότι στη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων πρέπει να εξετάζονται οι βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις, ιδίως ως προς τη θέση, το μέγεθος ή και την τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της μηδενικής λύσης, και να παρουσιάζονται οι κύριοι λόγοι της επιλογής της προτεινόμενης λύσης σχετικά με τις επιπτώσεις στο περιβάλλον. Επομένως, καταρχήν, η εξέταση εναλλακτικών λύσεων αποτελεί ουσιώδες και αναγκαίο στοιχείο της μελέτης. Η εξέταση εναλλακτικών λύσεων κρίνεται επιβεβλημένη στις περιπτώσεις που πρόκειται για επέμβαση σε προστατευόμενη περιοχή, καθώς και στις περιπτώσεις που η ύπαρξη εναλλακτικών λύσεων είναι προφανής ή έχουν προταθεί νομίμως από ενδιαφερομένους φορείς, κατά τη διαδικασία δημοσιοποίησης της ΜΠΕ. Στην περίπτωση, όμως, όπου, με τα δεδομένα της συγκεκριμένης περίπτωσης, η διερεύνηση και παράθεση εναλλακτικών λύσεων στη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων είναι αλυσιτελής, διότι δεν καταλείπεται ευχέρεια επιλογής της θέσης ή άλλων στοιχείων εκτέλεσης του έργου, η μη εξέταση ή πολλώ μάλλον, η συνοπτική εξέταση τέτοιων λύσεων δεν συνεπάγεται ακυρότητα της έγκρισης περιβαλλοντικών όρων.
Σύμφωνα με την βεβαίωση χρήσης γης τo επίμαχο γεωτεμάχιο βρίσκεται σε εκτός σχεδίου περιοχή, εκτός Γ.Π.Σ., εκτός περιοχής Natura, και εντός της περιοχής 2.1δ)2 της Ζ.Ο.Ε. Μυκόνου. Στην περιοχή αυτή «[ε]πιτρέπεται η διενέργεια εξορύξεων κατ’ εξαίρεση προς κάλυψη επιτόπιων αναγκών και υπό τον όρο της λήψεως μέτρων για την προστασία του γεωφυσικού αναγλύφου». Όπως, προκύπτει από τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων πράγματι, δεν εξετάστηκαν εναλλακτικές λύσεις ως προς τη θέση του έργου, ωστόσο η ιδιωτική έκταση στην οποία χωροθετείται η επίμαχη εγκατάσταση βρίσκεται σε θέση όπου επιτρέπονται τέτοιες δραστηριότητες σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει η Ζ.Ο.Ε. Μυκόνου. Εξετάστηκε η μηδενική λύση, δηλαδή η μη ίδρυση και λειτουργία του λατομείου, και εκτιμήθηκε από την Μ.Π.Ε. ότι αυτή συνεπάγεται τη μη αξιοποίηση του εγχώριου ορυκτού πλούτου και τη μη χρήση στα έργα του νησιού ενός τοπικού υλικού απόλυτα ταιριαστού με τη φυσιογνωμία της νήσου, με αποτέλεσμα να προκληθούν αρνητικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για την τοπική και εθνική κοινωνία. Σε κάθε περίπτωση, δοθέντος ότι, εν προκειμένω, επιχειρείται η περιβαλλοντική αδειοδότηση ιδιωτικής δραστηριότητας επιτρεπόμενης, κατ’ αρχήν, από τον νόμο και ασκούμενης στο πλαίσιο της οικονομικής και επιχειρηματικής ελευθερίας του ενδιαφερομένου, η εξέταση της μηδενικής λύσης δεν απαιτείται να σταθμίζει το είδος της ανάγκης που το επιχειρηματικό έργο του ενδιαφερομένου πρόκειται να καλύψει, αλλά μπορεί να ταυτίζεται με την αιτιολογημένη διαπίστωση του μελετητή ότι ουδείς περιβαλλοντικός λόγος συντρέχει για την απόρριψη του υποβληθέντος αιτήματος για την έγκριση περιβαλλοντικών όρων. Στην περίπτωση αυτή, η παράλειψη ρητής και συγκεκριμένης, αναφοράς του μελετητή στη μηδενική λύση, η υιοθέτηση της οποίας θα είχε ως συνέπεια τη ματαίωση της ιδιωτικής επιχειρηματικής δραστηριότητας του ενδιαφερομένου, δεν δημιουργεί αυτοτελή πλημμέλεια της τελικώς εκδιδομένης ΑΕΠΟ. Με τα δεδομένα αυτά, ενόψει του ότι, εν προκειμένω, χρησιμοποιείται ιδιωτικό ακίνητο για την εγκατάσταση της επίμαχης μονάδας (ιδιωτικό λατομείο), η δε επίμαχη θέση εμφανίζεται, καταρχήν, κατάλληλη για την εκτέλεση της αδειοδοτούμενης δραστηριότητας, χωρίς να συντρέχει κάποιο κριτήριο αποκλεισμού ή ρητή απαγόρευση της δραστηριότητας αυτής, όπως, άλλωστε, γνωμοδότησαν και οι αρμόδιες αρχές, παρίσταται επαρκής η παρουσίαση από την Μ.Π.Ε. της αξιολόγησης της προτεινόμενης θέσης και της μηδενικής λύσης, ως εναλλακτικών δυνατοτήτων, λαμβανομένου υπόψη και του είδους της επίμαχης δραστηριότητας, η οποία συνδέεται με συγκεκριμένο κοίτασμα φυσικών λίθων, απαραίτητου δηλαδή λατομικού ορυκτού για την υποβοήθηση της σημαντικής οικοδομικής δραστηριότητας που αναπτύσσεται στη νήσο Μύκονο. Και τούτο ανεξαρτήτως του ότι από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι είχαν προταθεί συγκεκριμένες εναλλακτικές λύσεις κατά τη διαδικασία δημόσιας εξέτασης της Μ.Π.Ε. Ως τούτου, η κρίση του Υπουργού ότι, στην προκειμένη περίπτωση, μπορούσαν να ληφθούν υπόψη κρίσιμα στοιχεία για τη χωροθέτηση του έργου, όπως ότι το κοίτασμα φυσικών λίθων δεν περιορίζεται μόνο στη συγκεκριμένη θέση αλλά προφανώς εκτείνεται σε μεγαλύτερη έκταση, ότι δεν εξετάστηκε η μηδενική λύση, ότι τα στοιχεία των οποίων γίνεται επίκληση (αρνητικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για την τοπική και εθνική οικονομία) είναι γενικής φύσεως και αόριστα και ότι δεν εφαρμόσθηκαν οι προβλεπόμενες διατάξεις ως προς την έρευνα εναλλακτικών λύσεων, συμπεριλαμβανομένης της μηδενικής λύσεως στο πλαίσιο επιστημονικά συντεταγμένης Μ.Π.Ε., είναι αναιτιολόγητη, προεχόντως διότι δεν συνοδεύεται από επίκληση, εκ μέρους του Υπουργού, συγκεκριμένων περιβαλλοντικών επιπτώσεων που δεν έτυχαν νόμιμης και πλήρους διερεύνησης από την Μ.Π.Ε. και την αρμόδια για την περιβαλλοντική αδειοδότηση αρχή.
Πρόεδρος: Χρ. Ντουχάνης
Εισηγητής: Δ. Πυργάκης
