ΣτΕ 2614/2016 [Με π.δ. η εντοπισμένη τροποποίηση ρυμοτομικού σχεδίου συναρτώμενη με το βασικό οδικό δίκτυο Ν. Αττικής]

Περίληψη

-Η διάταξη αυτή του άρθρου 10 παρ. 1 του ν. 3044/2002, που αναθέτει στον Υπουργό, ήτοι σε άλλο όργανο της Διοίκησης και όχι στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, την αρμοδιότητα εν γένει τροποποιήσεως του σχεδίου και καθορισμού των όρων δόμησης εκατέρωθεν του βασικού οδικού δικτύου, ήτοι πολεοδομικές αρμοδιότητες που δεν ανάγονται σε εντοπισμένη τροποποίηση του σχεδίου, είναι αντίθετη προς τα άρθρα 43 παρ. 2 και 24 παρ. 2 του Συντάγματος και, συνεπώς, ανίσχυρη.

-Με την προσβαλλόμενη πράξη χαρακτηρίζεται τμήμα οδού ως πεζόδρομος, μειώνεται το πλάτος της και το υπόλοιπο ενσωματώνεται στον ανωτέρω υφιστάμενο κοινόχρηστο χώρο. Ενόψει, όμως, του ότι το ανωτέρω τμήμα της οδού εφάπτεται οδού, η οποία περιλαμβάνεται στο βασικό οδικό δίκτυο του ν. Αττικής, η επίδικη τροποποίηση θα έπρεπε να είχε γίνει με προεδρικό διάταγμα. Επομένως, η προσβαλλόμενη πράξη εκδόθηκε αναρμοδίως.

Πρόεδρος: Αθ. Ράντος
Εισηγητής: Μ.Ε Παπαδημήτρη

Βασικές σκέψεις

Επειδή, με την αίτηση αυτή ζητείται η ακύρωση της υπ’αριθ. 12243/496/2.2.2007 αποφάσεως του Νομάρχη Αθηνών, με την οποία τροποποιήθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο του Δήμου Ζωγράφου στο ΟΤ 163 με πεζοδρόμηση της οδού Σεμέλης και μείωση του πλάτους της, με ταυτόχρονη αύξηση του κοινόχρηστου χώρου πρασίνου (τ. Α.Α Π.Θ. 66/22.2.2007).
Επειδή, μετά την κατάργηση της καθ’ης η αίτηση ακυρώσεως Νομαρχιακής Αυτοδιοικήσεως Αθηνών – Πειραιώς η δίκη συνεχίζεται αυτοδικαίως από την διάδοχο αυτής Περιφέρεια Αττικής (άρθρα 3 παρ. 3 περ. θ, 114 παρ. 4 και 283 παρ. 2 του ν. 3852/2010, Α΄ 87).
Επειδή, με την αίτηση αυτή ο αιτών, ο οποίος φέρεται να είναι ιδιοκτήτης οριζόντιας ιδιοκτησίας σε πολυκατοικία, στην περιοχή Ιλισσίων επί των οδών Νυμφαίου αριθ. 24 και Σεμέλης, επί της οποίας τροποποιήθηκε με την προσβαλλόμενη πράξη το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο, παραδεκτώς εν γένει και με έννομο συμφέρον, ζητά την ακύρωση της ανωτέρω πράξεως.
Επειδή, η έγκριση ή τροποποίηση των πολεοδομικών σχεδίων οιασδήποτε κλίμακας και η θέσπιση με ρυθμίσεις κανονιστικού χαρακτήρα κάθε είδους όρων δόμησης θεσπίζονται επιτρεπτώς κατά το Σύνταγμα (άρθρο 43 παρ. 2) μόνον με την έκδοση προεδρικού διατάγματος. Ο κανόνας, εξ άλλου, αυτός αφορά τόσο τις ρυθμίσεις με αμιγώς κανονιστικό ή με μικτό χαρακτήρα, όσο και τις ατομικές πράξεις, διότι, κατά το Σύνταγμα, ο πολεοδομικός σχεδιασμός συνδέει αρρήκτως αυτές τις κατηγορίες πράξεων. Οι αρμοδιότητες, όμως, εφαρμογής των πολεοδομικών σχεδίων και οι συναφείς εκτελεστικές αρμοδιότητες επιτρεπτώς ανατίθενται σε άλλα, πλην του Προέδρου της Δημοκρατίας, όργανα, προς την αρμοδιότητα δε εφαρμογής των πολεοδομικών σχεδίων εξομοιώνεται, από την άποψη αυτή, και η όλως εντοπισμένη τροποποίησή τους, η οποία δύναται, ομοίως, να επιχειρείται με πράξη διάφορη του διατάγματος, δεδομένου ότι η τροποποίηση αυτή δεν εμπεριέχει γενικό πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά διενεργείται εντός του πλαισίου ευρύτερου σχεδιασμού, που έχει ήδη χωρήσει από τα προς τούτο αρμόδια, κατά το Σύνταγμα και το νόμο όργανα (ΣτΕ 4542/2015, 4924/2014, 2378/2014, Ολομ. 3663/2005, 3661/2005 Ολομ.). Εξάλλου, για την εφαρμογή του παραπάνω κανόνα, η τροποποίηση σχεδίου πόλεως ή η αναθεώρηση πολεοδομικής μελέτης θεωρείται ότι είναι, καταρχήν, όλως εντοπισμένη όταν με αυτήν επέρχεται μικρής έκτασης μεταβολή και θίγεται ένα οικόπεδο ή μικρός αριθμός γειτονικών οικοπέδων, έστω και εάν αυτά ευρίσκονται σε διαφορετικά οικοδομικά τετράγωνα. Πλην, και στην περίπτωση αυτή η τροποποίηση δεν θεωρείται όλως εντοπισμένη για την άσκηση της αρμοδιότητας του οικείου οργάνου, όταν, ενόψει του χαρακτήρα της, συνιστά σημαντική πολεοδομική παρέμβαση για το συγκεκριμένο οικιστικό σύνολο (ΣτΕ 3956/2015, 3377/2015, 2378/2014).
Eπειδή, με το άρθρο 99 του ν. 1892/1990 (Α΄ 101) ορίσθηκε, στην μεν παράγραφο 3, όπως αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 2 του άρθρου 7 του ν. 2052/1992 (Α΄94) και εν συνεχεία τροποποιήθηκε με το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 22 του άρθρου 3 του ν. 2242/1994 (Α΄ 162), ότι «η τροποποίηση του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου, ο καθορισμός ή τροποποίηση όρων και περιορισμών δόμησης, ο καθορισμός χρήσεων γης εκατέρωθεν των αξόνων του βασικού οδικού δικτύου των Νομών Αττικής και Θεσσαλονίκης εγκρίνονται με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρόταση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων κατά τη διαδικασία του ν. δ της 17.7.1923 μετά από γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος, για το Νομό Αττικής και…», στην επόμενη δε παράγραφο 4 ότι ως βασικό οδικό δίκτυο νοείται το σύνολο των οδικών αξόνων, οι οποίοι προσδιορίζονται με απόφαση του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ, δυνάμενη να τροποποιηθεί μία ακόμη φορά, και αποτυπώνονται σε χάρτες με κατάλληλη κλίμακα. Κατ’επίκληση της τελευταίας αυτής διάταξης εκδόθηκε η απόφαση 62556/5073/9.10.1990 του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. (Δ΄ 561, αναδημοσίευση Δ΄ 701/13.12.1990). Με τις ανωτέρω διατάξεις του ν. 1892/1990 ο καθορισμός το πρώτον ή η μεταβολή του πολεοδομικού καθεστώτος εκατέρωθεν των βασικών οδικών αξόνων ανάγεται σε αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, λόγω δε της σημασίας των αξόνων αυτών, η σχετική αρμοδιότητα ασκείται με την έκδοση προεδρικού διατάγματος, όχι μόνον όταν η ρύθμιση αφορά οικόπεδα που έχουν πρόσωπο στον βασικό οδικό άξονα, αλλά εν γένει όταν αφορά οικοδομικά τετράγωνα επί του βασικού οδικού δικτύου, καθόσον η επιβάρυνση ή μη της κυκλοφορίας στο δίκτυο αυτό εξαρτάται από το καθεστώς του οικοδομικού τετραγώνου συνολικά. Περαιτέρω, ως πολεοδομικό καθεστώς νοείται το σύνολο των ρυθμίσεων των αναγομένων στη διαμόρφωση του σχεδίου πόλεως, στους καθοριζόμενους όρους και περιορισμούς δόμησης και στις επιτρεπόμενες χρήσεις γης, από την αλληλεπίδραση των οποίων εξαρτάται η ορθή λειτουργία των ανωτέρω αξόνων, αλλά και του εκατέρωθεν αυτών οικιστικού περιβάλλοντος (ΣτΕ 4542/2015, 3956/2015, 3377/2015).
Επειδή, με την παράγραφο Α΄ του άρθρου 29 του ν. 2831/2000 (Α΄ 140) ο Γενικός Γραμματέας Περιφέρειας κατέστη αρμόδιο όργανο για την έγκριση τροποποιήσεων των σχεδίων πόλεων και οικισμών και για τον συναφή καθορισμό και την τροποποίηση όρων και περιορισμών δομήσεως (περ. 4.1), ορίστηκε όμως ότι την αρμοδιότητα αυτή δεν την ασκεί εκατέρωθεν των οδικών αξόνων που καθορίζονται με αποφάσεις του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, σύμφωνα με το ανωτέρω άρθρο 99 παρ. 4 του ν. 1892/1990 (περ. 4.2β). Ακολούθως, με την παράγραφο 1 του άρθρου 10 του ν. 3044/2002 (Α΄ 197) αντικαταστάθηκε το ανωτέρω άρθρο 29 του ν. 2831/2000, ορίσθηκε δε (βλ. την παράγραφο 3 του νέου άρθρου 29) ότι «Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων γίνονται οι ακόλουθες πολεοδομικές ρυθμίσεις: α) Η τροποποίηση, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων και οικισμών,[…] καθώς και ο καθορισμός και η τροποποίηση όρων και περιορισμών δόμησης σε αυτά, στις εξής περιπτώσεις: αα) εκατέρωθεν των οδικών αξόνων που καθορίζονται με αποφάσεις του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων στους Νομούς Αττικής και Θεσσαλονίκης, κατ’εφαρμογή του άρθρου 99 παρ. 4 του ν. 1892/1990…όπως ισχύει, ββ)…» Σύμφωνα, όμως, με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω, η διάταξη αυτή του άρθρου 10 παρ. 1 του ν. 3044/2002, που αναθέτει στον Υπουργό, ήτοι σε άλλο όργανο της Διοίκησης και όχι στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, την αρμοδιότητα εν γένει τροποποιήσεως του σχεδίου και καθορισμού των όρων δόμησης εκατέρωθεν του βασικού οδικού δικτύου, ήτοι πολεοδομικές αρμοδιότητες που δεν ανάγονται σε εντοπισμένη τροποποίηση του σχεδίου, είναι αντίθετη προς τα άρθρα 43 παρ. 2 και 24 παρ. 2 του Συντάγματος και, συνεπώς, ανίσχυρη (βλ. ΣτΕ 4542/2015, 3956/2015, 3377/2015, Ολομ. 3663/2005, Ολομ. 3661/2005).
Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, η επιχειρούμενη με την προσβαλλόμενη πράξη τροποποίηση του εγκεκριμένου ρυμοτομικού επί της οδού Σεμέλης του Δήμου Ζωγράφου, αφορά τμήμα της οδού αυτής, μεταξύ των οδών Νυμφαίου και Σεβάστειας και ειδικότερα, μεταξύ του Ο.Τ 163 και του υπάρχοντος στο ΟΤ 169 κοινοχρήστου χώρου πρασίνου, το οποίο δεν έχει διανοιχθεί. Με την προσβαλλόμενη πράξη χαρακτηρίζεται το ανωτέρω τμήμα αυτής της οδού, ως πεζόδρομος, μειώνεται το πλάτος της από 12 σε 6 μ και το υπόλοιπο ενσωματώνεται στον ανωτέρω υφιστάμενο κοινόχρηστο χώρο (βλ. σχετικά το συνοδευτικό της προσβαλλόμενης πράξης διάγραμμα, την με αριθ. πρωτ. 5442/222/20.9.2006 εισήγηση του Τμήματος Πολεοδομικού Σχεδιασμού της Δ/νσης Πολεοδομίας της Νομαρχίας Αθηνών, το από 27.6.1937 Β.Δ «Περί τροποποιήσεως του σχεδίου πόλεως Αθηνών εις θέσιν Κουπόνια» (Α 253/2.7.1937), και το συνοδευτικό του διατάγματος αυτού διάγραμμα, σε συνδυασμό με το απευθυνόμενο στο Δικαστήριο έγγραφο, με αριθ. Πρωτ. 1805/14.11.2016 των Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Ζωγράφου). Ενόψει, όμως, του ότι το ανωτέρω τμήμα της οδού Σεμέλης εφάπτεται της οδού Νυμφαίου, η οποία περιλαμβάνεται, σύμφωνα με την απόφαση 62556/5073/9.10.1990 του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, στο βασικό οδικό δίκτυο του ν. Αττικής, η επίδικη τροποποίηση θα έπρεπε να είχε γίνει, κατά τα ανωτέρω εκτεθέντα, με προεδρικό διάταγμα. Επομένως, η προσβαλλόμενη πράξη εκδόθηκε αναρμοδίως, όπως βασίμως προβάλλεται, από το Νομάρχη Αθηνών. Για τον λόγο αυτό η κρινόμενη αίτηση πρέπει να γίνει δεκτή και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη.
Επειδή, μετά την αποδοχή της αιτήσεως για τον προαναφερόμενο λόγο, η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως αποβαίνει αλυσιτελής.