ΣτΕ 2139/2016 [Παράνομη εντοπισμένη τροποποίηση ρυμοτομικού σχεδίου]

Περίληψη

-Κατά τη διαμόρφωση του σχεδίου και την αναζήτηση του πλέον πρόσφορου τρόπου εξυπηρέτησης των πολεοδομικών αναγκών, δεν αποκλείεται η Διοίκηση να λαμβάνει υπόψη επιβοηθητικώς και παράγοντες αναγόμενους στην υφιστάμενη πραγματική κατάσταση και το μέγεθος των επιβαλλόμενων πολεοδομικών βαρών, επιδιώκοντας, κατά το δυνατόν, αφενός την αποφυγή υπέρμετρων επιβαρύνσεων και αφετέρου την ίση μεταχείριση των ιδιοκτητών από απόψεως κατανομής των πολεοδομικών βαρών, υπό τον όρο, πάντως, ότι η προκρινόμενη ρύθμιση τελεί εντός των πλαισίων εξυπηρέτησης των πολεοδομικών αναγκών, των οποίων η θεραπεία προέχει, κατά νόμον, έναντι της προστασίας των ιδιωτικών συμφερόντων. Ειδικότερα, η πρόβλεψη κοινόχρηστων χώρων, στην εξυπηρέτηση των κυκλοφοριακών και εν γένει οικιστικών αναγκών και στην αισθητική προβολή της περιοχής, στα πλαίσια, δε, των ανωτέρω νόμιμων πολεοδομικών κριτηρίων, μπορεί να λαμβάνονται επιβοηθητικώς υπόψη ιδιωτικά δίκαια και συμφέροντα, εφόσον η θεραπεία τους εναρμονίζεται με το δημόσιο συμφέρον. Περαιτέρω, οι τροποποιήσεις ρυμοτομικών σχεδίων επιβάλλεται να αιτιολογούνται με βάση τα ως άνω κριτήρια, η αιτιολογία δε αυτή, η οποία πρέπει να είναι ειδικότερη επί εντετοπισμένης τροποποίησης, μπορεί να προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου. Εξάλλου, εάν κατά τη διοικητική διαδικασία υποβληθούν ενστάσεις των ενδιαφερομένων με ειδικούς ισχυρισμούς, αναγόμενους στην έλλειψη της συνδρομής νόμιμων κριτηρίων, η αιτιολογία, που μπορεί να συμπληρώνεται και από τα στοιχεία του φακέλου, πρέπει να περιέχει ειδική απάντηση στους ισχυρισμούς αυτούς.

-Η επίμαχη τροποποίηση δεν στηρίζεται σε πολεοδομικά κριτήρια, αφού από κανένα στοιχείο του φακέλου δεν προκύπτει ότι η τροποποίηση αυτή εξυπηρετεί κάποιου είδους πολεοδομική ανάγκη, ενώ επηρεάζει όμορες ιδιοκτησίες, οι οποίες ρυμοτομούνται σημαντικά από τη διάνοιξη της οδού, και δημιουργείται έλλειμμα ως προς την εμβαδική αποκατάσταση των ιδιοκτησιών αυτών. Περαιτέρω, το μόνο που επιδιώκεται, όπως προκύπτει και από το συνοδεύον την προσβαλλόμενη πράξη τροποποίησης διάγραμμα, είναι η μη ρυμοτόμηση αυθαίρετου κτίσματος που βρίσκεται στην ιδιοκτησία 2 του Ο.Τ. 103 και η οποία καταλαμβάνει και τμήμα του αρχικού πεζοδρόμου. Τούτο δοθέντος, η επίδικη τροποποίηση του εγκεκριμένου σχεδίου, δεν αποβλέπει στην εξυπηρέτηση πολεοδομικής ανάγκης, αλλά μόνο ιδιωτικών συμφερόντων, ήτοι τη μη ρυμοτόμηση αυθαιρέτου κτίσματος και επομένως, η ρύθμιση αυτή δε δικαιολογείται νομίμως, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την αίτηση ακυρώσεως. Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση ακυρώσεως και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη.

Πρόεδρος: Χρ. Ράμμος
Εισηγητής: Μ. Γκορτζολίδου

Βασικές σκέψεις

Επειδή, με την υπό κρίση αίτηση, η οποία, με την 437/2009 απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών παραπέμφθηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, λόγω αρμοδιότητας, ζητείται η ακύρωση της 20862/1478/2003 αποφάσεως του Νομάρχη Ανατολικής Αττικής (ΦΕΚ Δ΄ 29/23.1.2004). Με τη νομαρχιακή αυτή απόφαση τροποποιήθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο Αχαρνών στην Π.Ε. «Αυλίζα» στα Ο.Τ. 100 και Ο.Τ. 103, με την κατάργηση τμήματος πεζοδρόμου μεταξύ των Ο.Τ. 100 και 103 και τη δημιουργία νέου πεζοδρόμου στο Ο.Τ. 103.
Επειδή, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1 και 3 περιπτ. θ΄ του ν. 3852/2010 σε συνδυασμό με το άρθρο 283 παρ. 2 του ίδιου νόμου, μετά την κατάργηση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ανατολικής Αττικής, καθ’ ής στρέφεται η αίτηση ακυρώσεως, η παρούσα δίκη νομίμως συνεχίζεται κατά της Περιφέρειας Αττικής, προς την οποία, εξάλλου, διενεργήθηκαν και οι προβλεπόμενες κοινοποιήσεις.
Επειδή, αντίγραφο της αιτήσεως ακυρώσεως επιδόθηκε στις 10-12-2014 στον Παναγιώτη Παναγιωτίδη, ο οποίος έχει δικαίωμα παρέμβασης στην παρούσα δίκη, καθώς έχει συμμετάσχει στη διαδικασία της επίμαχης τροποποποίησης του ρυμοτομικού σχεδίου, η οποία φέρεται να εξυπηρετεί άμεσα ακίνητό του (βλ. σχετικά με την επίδοση το από 10-12-2014 αποδεικτικό του αρχιφύλακα Ν. Μαντέλου).
Επειδή, οι αιτούντες, φερόμενοι ως συνιδιοκτήτες ακινήτου κειμένου στο ως άνω Ο.Τ. 103 της Π.Ε. “Αυλίζα” του Δήμου Αχαρνών, το οποίο ρυμοτομείται με την επίμαχη τροποποίηση, με έννομο συμφέρον ασκούν την υπό κρίση αίτηση , δοθέντος ότι, κατά τους ισχυρισμούς τους, απομειώνεται σημαντικώς η αξία της ιδιοκτησίας αυτής.
Επειδή, η προθεσμία για την άσκηση αιτήσεως ακυρώσεως κατά διοικητικής πράξης με την οποία τροποποιείται το σχέδιο πόλεως αρχίζει από τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση κατά την οποία η τροποποίηση είναι όλως εντοπισμένη, η προθεσμία προσβολής της σχετικής πράξης αρχίζει από την κοινοποίησή της στον ιδιοκτήτη του θιγόμενου ακινήτου ή από την εκ μέρους του γνώση της (ΣτΕ 4875/2013, 2445/2010, 3982/2009 Ολομ., 3827/2008, 1683/2000). Εν προκειμένω, η τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου που επιχειρήθηκε με την προσβαλλόμενη πράξη συνίσταται στην κατάργηση τμήματος πεζοδρόμου μεταξύ δύο οικοδομικών τετραγώνων (των Ο.Τ. 100 και 103) και τη δημιουργία νέου πεζοδρόμου στο Ο.Τ. 103, και επομένως, είναι όλως εντοπισμένη. Ως εκ τούτου, η προθεσμία άσκησης αιτήσεως ακυρώσεως κατά της πράξης αυτής από τους αιτούντες, οι οποίοι φέρονται ως ιδιοκτήτες ακινήτου στο οποίο η πράξη αυτή αφορά, δεν κινήθηκε από τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 23-11-2004 (ΦΕΚ Δ΄ 29). Εξάλλου, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει κοινοποίηση ή γνώση της πράξεως από τους αιτούντες, σε χρόνο πριν τις 21-11-2007, ημερομηνία, κατά την οποία οι ίδιοι οι αιτούντες αναφέρουν ότι έλαβαν, κατόπιν αιτήσεώς τους, το πρώτον γνώση της πράξεως. Δεν αρκεί δε για την στοιχειοθέτηση του εκπροθέσμου ούτε μόνη η πάροδος του ανωτέρω χρονικού διαστήματος από την δημοσίευση της προσβαλλόμενης πράξεως, ούτε το επιδειχθέν, κατά την διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας που προηγήθηκε της εκδόσεως της πράξεως αυτής, ενδιαφέρον των αιτούντων για την αποτροπή της εκδόσεώς της, με την κατάθεση της 15699/16-6-2000 ενστάσεώς τους κατά της 214/18-4-2000 αποφάσεως του Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Αχαρνών, αφού, πάντως, δεν αποδεικνύεται, ως προς αυτούς, από μεταγενέστερο της εκδόσεως της πράξεως στοιχείο, η ως άνω γνώση (πρβλ. ΣτΕ 1357/2010, 4527/2009), δεδομένου, μάλιστα, ότι και οι δύο 14294/1028/14-5-2003 και 14294/1028/02/23-10-2003 προηγηθείσες της προσβαλλόμενης πράξεως εισηγήσεις του Τμήματος Πολεοδομικού Σχεδιασμού προς το ΣΧΟΠΝΑΑΑ, καθώς και η από 22-5-2003 γνωμοδότηση του ΣΧΟΠΝΑΑΑ ήταν αντίθετες προς την επίμαχη τροποποίηση. Επομένως, η υπό κρίση αίτηση ασκήθηκε εμπροθέσμως στις 18 -01-2008.
Επειδή, κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 152 και 154 του Κ.Β.Π.Ν. (π.δ. 14.7/27.7.1999, Δ΄ 580), με τα οποία αποδίδεται το περιεχόμενο των άρθρων 1 έως 3 και 70 του από 17.7/16.8.1923 ν.δ. (Α΄ 228) και των άρθρων 19 παρ. 3 και 21 παρ. 2 του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού έτους 1929 (από 3/22.4.1929 π.δ., Α΄ 155), διατηρηθέντων σε ισχύ με το άρθρο 31 παρ. 3 του ΓΟΚ 1985 (ν. 1577/1985, Α΄ 210) ερμηνευομένων υπό το φως των επιταγών του άρθρου 24 παρ. 2 του Συντάγματος, που αποβλέπουν στη λειτουργικότητα των οικισμών και την εξασφάλιση των καλύτερων δυνατών όρων διαβίωσης των κατοίκων, η τροποποίηση σχεδίου πόλεως πρέπει να αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση των αναγκών της πόλης, από άποψη υγιεινής, ασφάλειας, οικονομίας και αισθητικής και στην αρτιότερη διαρρύθμισή της, στην επιδίωξη δε αυτή συμβάλλει, προεχόντως, η δημιουργία και επαύξηση κοινοχρήστων χώρων. Κατά τη διαμόρφωση του σχεδίου και την αναζήτηση του πλέον πρόσφορου τρόπου εξυπηρέτησης των πολεοδομικών αναγκών, δεν αποκλείεται η Διοίκηση να λαμβάνει υπόψη επιβοηθητικώς και παράγοντες αναγομένους στην υφιστάμενη πραγματική κατάσταση και το μέγεθος των επιβαλλόμενων πολεοδομικών βαρών, επιδιώκοντας, κατά το δυνατόν, αφενός την αποφυγή υπέρμετρων επιβαρύνσεων και αφετέρου την ίση μεταχείριση των ιδιοκτητών από απόψεως κατανομής των πολεοδομικών βαρών, υπό τον όρο, πάντως, ότι η προκρινόμενη ρύθμιση τελεί εντός των πλαισίων εξυπηρέτησης των πολεοδομικών αναγκών, των οποίων η θεραπεία προέχει, κατά νόμον, έναντι της προστασίας των ιδιωτικών συμφερόντων. Ειδικότερα, η πρόβλεψη κοινόχρηστων χώρων πρέπει να συνάπτεται προς πολεοδομικά κριτήρια που να αναφέρονται στην ορθολογική διάταξη μεταξύ οικοδομήσιμων και κοινόχρηστων χώρων, στην εξυπηρέτηση των κυκλοφοριακών και εν γένει οικιστικών αναγκών και στην αισθητική προβολή της περιοχής, στα πλαίσια, δε, των ανωτέρω νόμιμων πολεοδομικών κριτηρίων, μπορεί να λαμβάνονται επιβοηθητικώς υπόψη ιδιωτικά δίκαια και συμφέροντα, εφόσον η θεραπεία τους εναρμονίζεται με το δημόσιο συμφέρον. Περαιτέρω, οι τροποποιήσεις ρυμοτομικών σχεδίων επιβάλλεται να αιτιολογούνται με βάση τα ως άνω κριτήρια, η αιτιολογία δε αυτή, η οποία πρέπει να είναι ειδικότερη επί εντετοπισμένης τροποποίησης, μπορεί να προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου. Εξάλλου, εάν κατά τη διοικητική διαδικασία υποβληθούν ενστάσεις των ενδιαφερομένων με ειδικούς ισχυρισμούς, αναγομένους στην έλλειψη της συνδρομής νόμιμων κριτηρίων, η αιτιολογία, που μπορεί να συμπληρώνεται και από τα στοιχεία του φακέλου, πρέπει να περιέχει ειδική απάντηση στους ισχυρισμούς αυτούς (Σ.τ.Ε. 4769/2013, 4495/2009, 3591/2007, 2086/2006, 413/2005, 2005/2003 Ολομ., 1512/2003, 3440/2002, 2979/2000, 3443/1999, 2124/1999 κ.ά.).
Επειδή, από τα στοιχεία του φακέλου της υποθέσεως προκύπτουν τα εξής: Με την απόφαση 214/2000 του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αχαρνών αποφασίστηκε η τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου Αχαρνών στα Ο.Τ. 100 και 103 της Π.Ε. Αυλίζας, με την κατάργηση τμήματος πεζοδρόμου πλάτους 6,00μ. μεταξύ των Ο.Τ. 100 και 103 και τη δημιουργία νέου πεζοδρόμου πλάτους 4,00μ. στο Ο.Τ. 103. Κατά της αποφάσεως αυτής υποβλήθηκε η 15699/26-6-2000 ένσταση των αιτούντων, με την οποία προέβαλαν ότι με την τροποποίηση αυτή θίγεται η ιδιοκτησία τους, καθώς το οικόπεδό τους καθίσταται μη άρτιο. Η ως άνω ένσταση απορρίφθηκε ως εκπρόθεσμη με την 54/2001 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του ως άνω Δήμου. Εξάλλου, σύμφωνα με την τεχνική έκθεση του Γραφείου Ε.Π.Α. του Δήμου Αχαρνών, “με την προτεινόμενη τροποποίηση ζητείται η κατάργηση τμήματος εγκεκριμένης οδού Λουντέμη πλάτους 6,00μ. της Π.Ε. ΑΥΛΙΖΑ λόγω ρυμοτομίας ισογείου πλακοσκεπούς κτίσματος και διάνοιξη πεζοδρόμου πλάτους 4,00μ. σε υφιστάμενο δημοτικό δρόμο που προσκυρώνεται στην ίδια ιδιοκτησία, σύμφωνα με το συνημμένο τοπογραφικό διάγραμμα της πρότασης”. Στη συνέχεια, ο φάκελος της τροποποίησης διαβιβάστηκε προς το ΣΧΟΠ της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ανατ. Αττικής. Με την 14294/1028/14-5-2003 εισήγηση του Τμήματος Πολεοδομικού Σχεδιασμού προς το ΣΧΟΠ προτείνεται η απόρριψη της ως άνω τροποποίησης, για το λόγο ότι με αυτή επηρεάζονται όμορες ιδιοκτησίες, οι οποίες ρυμοτομούνται σημαντικά από τη διάνοιξη της οδού, και δημιουργείται έλλειμμα ως προς την εμβαδική αποκατάσταση των ιδιοκτησιών, ο δε φάκελος της τροποποίησης είναι ελλιπής, καθώς δεν συνοδεύεται από πρόταση διορθωτικής πράξης, ώστε να γνωρίζουν όλοι οι θιγόμενοι ιδιοκτήτες τη νέα μορφή των ιδιοκτησιών τους μετά την έγκριση της τροποποίησης. Ειδικότερα, στην ως άνω εισήγηση αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: «…η κατοικία στην ιδιοκτησία 2 είναι αυθαίρετη και κτίστηκε μετά την ένταξη της περιοχής στο σχέδιο, … επηρεάζονται όμορες ιδιοκτησίες και ρυμοτομούνται σημαντικά από τη διάνοιξη της οδού γι’ αυτό και υπάρχουν ενστάσεις. Η προτεινόμενη νέα διάνοιξη της οδού, σε σχέση με το καταργούμενο τμήμα δεσμεύει για τη δημιουργία της μεγαλύτερο τμήμα από το καταργούμενο από τις ιδιοκτησίες 2, 3, επίσης ένα τμήμα των ιδιοκτησιών 2 και 3 προσκυρώνεται αναγκαστικά στην ιδιοκτησία 4 του Ο.Τ. 103 με αποτέλεσμα να προκύπτει έλλειμμα ως προς την εμβαδική αποκατάσταση των ιδιοκτησιών 2 και 3, αλλά κυρίως για την 3…, ούτε ο Δήμος, ούτε οι ενδιαφερόμενοι προσκόμισαν πρόταση διορθωτικής πράξεως για τις ιδιοκτησίες 2 και 3, παρόλο που τους ζητήθηκε από την Υπηρεσία μας με το αριθμ. πρωτ. 3168/235/2003 έγγραφό μας, ώστε να γνωρίζουμε σαφώς τις επιπτώσεις επί του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, και να φανεί το νέο σχήμα των ιδιοκτησιών 2 και 3». Ακολούθως, το ΣΧΟΠ ΝΑΑΑ με την από 22-05-2003 γνωμοδότησή του (συνεδρία 9 πράξη 4) επέστρεψε το φάκελο στο Δήμο, ώστε να επανέλθει με πρόταση τακτοποίησης ιδιοκτησιών. Κατόπιν τούτου, ο Παναγιώτης Παναγιωτίδης, ιδιοκτήτης του οικοπέδου επί του οποίου υπάρχει το ως άνω αυθαίρετο κτίσμα και με αίτηση του οποίου κινήθηκε η διαδικασία της επίμαχης τροποποίησης, προσκόμισε υπεύθυνη δήλωση, με την οποία δήλωνε τα εξής: «…σε περίπτωση που εγκριθεί η αίτηση τροποποίησης που έχω καταθέσει και αφορά το Ο.Τ. 103 …, το έλλειμμα γης που θα δημιουργηθεί στο οικόπεδο με ΚΑΚ 134718 εξαιτίας της τροποποίησης θα το αντικαταστήσω παραχωρώντας το αντίστοιχο τμήμα από το δικό μου οικόπεδο με διορθωτική πράξη εφαρμογής ώστε να αποκαταστήσω πλήρως τον θιγόμενο ιδιοκτήτη». Στην 14294/1028/02/23-10-2003 εισήγηση του Τμήματος Πολεοδομικού Σχεδιασμού προς το ΣΧΟΠ, όταν η υπόθεση επανεισήχθη στο τελευταίο, αναφέρεται ότι ο Δήμος Αχαρνών επέστρεψε το φάκελο της υπόθεσης χωρίς να απαντήσει με πρόταση τακτοποίησης ιδιοκτησιών, σύμφωνα και με την από 22/5/2003 γνωμοδότηση του ΣΧΟΠ, ως εκ τούτου δε, και παρά την υπεύθυνη δήλωση του άμεσα ενδιαφερόμενου Παναγιώτη Παναγιωτίδη, η Υπηρεσία εμμένει στην αρχική 14294/1028/14-05-2003 απορριπτική της εισήγηση, αφού δεν υπάρχει η επίσημη απάντηση του Δήμου Αχαρνών που έχει και την ευθύνη για την επίλυση του θέματος. Ωστόσο, το ΣΧΟΠ με την από 23-10-2003 γνωμοδότησή του (Συνεδρία 19 Πράξη 26) γνωμοδότησε θετικά “μετά την προσκόμιση της υπεύθυνης δήλωσης του Παναγιωτίδη Παν.”. Κατόπιν της θετικής αυτής γνωμοδότησης, ακολούθησε η έκδοση της ήδη προσβαλλόμενης πράξης του Νομάρχη Ανατολικής Αττικής, με την οποία τροποποιήθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο Αχαρνών ΠΕ Αυλίζας στα Ο.Τ. 100 και 103, κατά τα ανωτέρω. Κατά της πράξεως αυτής ασκείται η υπό κρίση αίτηση ακυρώσεως από τους αιτούντες, οι οποίοι φέρονται ως ιδιοκτήτες οικοπέδου στο Ο.Τ. 103.
Επειδή η επίμαχη τροποποίηση, κατά τα διαλαμβανόμενα στην προηγούμενη σκέψη, δεν στηρίζεται σε πολεοδομικά κριτήρια, αφού από κανένα στοιχείο του φακέλου δεν προκύπτει ότι η τροποποίηση αυτή εξυπηρετεί κάποιου είδους πολεοδομική ανάγκη, ενώ επηρεάζει όμορες ιδιοκτησίες, οι οποίες ρυμοτομούνται σημαντικά από τη διάνοιξη της οδού, και δημιουργείται έλλειμμα ως προς την εμβαδική αποκατάσταση των ιδιοκτησιών αυτών. Περαιτέρω, το μόνο που επιδιώκεται, όπως προκύπτει και από το συνοδεύον την προσβαλλόμενη πράξη τροποποίησης διάγραμμα, είναι η μη ρυμοτόμηση αυθαίρετου κτίσματος που βρίσκεται στην ιδιοκτησία 2 του Ο.Τ. 103 και η οποία καταλαμβάνει και τμήμα του αρχικού πεζοδρόμου. Τούτο δοθέντος, η επίδικη τροποποίηση του εγκεκριμένου σχεδίου, δεν αποβλέπει στην εξυπηρέτηση πολεοδομικής ανάγκης, αλλά μόνο ιδιωτικών συμφερόντων, ήτοι τη μη ρυμοτόμηση αυθαιρέτου κτίσματος και επομένως, η ρύθμιση αυτή δεν αιτιολογείται νομίμως, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την αίτηση ακυρώσεως. Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση ακυρώσεως και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη.