ΜΙΑΣ ΕΚΤΡΟΠΗΣ ΜΥΡΙΕΣ ΕΠΟΝΤΑΙ… (Αύγουστος 2006)

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, Καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Παρασκευή 18 Αυγούστου 2006
Κείμενα

Η αποτυχία της κυβέρνησης να υλοποιήσει έστω και κάποιες από τις πολλές υποσχέσεις της προς τους αγρότες έχει προκαλέσει μεγάλη δυσαρέσκεια στον αγροτικό πληθυσμό. Το σύνθημα «όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά» όσο και η πρωθυπουργική δέσμευση ότι θα συμμετέχει ο ίδιος προσωπικά σε όλα τα ευρωπαϊκά συμβούλια Υπουργών Αγροτικής Ανάπτυξης αποδείχθηκαν ανεκπλήρωτες προεκλογικές υποσχέσεις, τύπου Μαυρογιαλούρου.

Η απώλεια σημαντικών ευρωπαϊκών επιδοτήσεων στην πρόσφατη σύνοδο του Δεκεμβρίου και η εύκολη υποχώρησή μας στο αίτημα αναθεώρησης της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής απέδειξαν την αδυναμία της κυβέρνησης να υπερασπιστεί τα ελληνικά συμφέροντα. Ο Θεσσαλικός κάμπος, ο οποίος βάφτηκε «γαλάζιος» στις πρόσφατες εκλογές, σήμερα δυσανασχετεί. Και τα μηνύματα για την επερχόμενη αυτοδιοικητική αναμέτρηση είναι ιδιαίτερα δυσοίωνα για τη Νέα Δημοκρατία.

Τη δύσκολη αποστολή της αποκατάστασης των σχέσεων της κυβέρνησης με τους αγρότες του κάμπου ανέλαβε ο θεσσαλός υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο οποίος ακολουθώντας παλιές συνταγές επεξεργάστηκε ένα σχέδιο αντιπερισπασμού. Αν το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης αδυνατεί να δώσει λύσεις στο αγροτικό αίτημα, το ΥΠΕΧΩΔΕ μπορεί ακόμη να μοιράζει υποσχέσεις για μεγάλα έργα. Ανασύρθηκε λοιπόν από το συρτάρι η υπόθεση της εκτροπής του Αχελώου, η οποία θα φέρει νερό στον διψασμένο κάμπο.

Έμενε μόνο να διευθετηθούν ορισμένες «λεπτομέρειες». Όπως αυτή της πρόσφατης απόφασης του ΣτΕ, βάσει της οποίας η συνέχιση του έργου συνδέεται με την προϋπόθεση της ένταξής του στην προοπτική μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για το νερό. Η προϋπόθεση αυτή επιβάλλεται τόσο από την ευρωπαϊκή όσο πλέον και από την ελληνική νομοθεσία και δεν αποτελεί ένα επιπλέον διαδικαστικό αίτημα. Αντίθετα, συνιστά ουσιαστική περιβαλλοντική απαίτηση, η οποία διασφαλίσει τη συμβατότητα του έργου με τις αρχές της αειφορίας.

Αυτά όμως είναι ασήμαντες λεπτομέρειες για τα σαΐνια του βασικού μετόχου, που, αντί να εκσυγχρονίσουν το διοικητικό σύστημα και να σχεδιάσουν μια ολοκληρωμένη υδατική πολιτική, επέλεξαν την εύκολη, εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος, όμως, λύση. Παρέκαμψαν με τροπολογίες το θεσμικό πλαίσιο και τις αποφάσεις των ανωτάτων δικαστηρίων, προκειμένου να δείξουν ότι ενδιαφέρονται για την άμεση συνέχιση του έργου εκτροπής του Αχελώου. Εν γνώσει τους, βέβαια, ότι με τόσες «εκτροπές» το έργο δύσκολα θα προχωρήσει. Μήπως, όμως, είναι η πρώτη φορά που θα οδηγηθούμε στα ευρωπαϊκά δικαστήρια για περιβαλλοντικές παραβάσεις; Και ύστερα, ποιος θυμάται σήμερα το Βατερλό του βασικού μετόχου; Αφού, ό,τι απέμεινε, είναι οι παλικαρισμοί και οι εξαγγελίες για την καταπολέμηση της διαπλοκής…

Έμενε ακόμη να ξεπεραστεί το πρόβλημα των κοινωνικών αντιδράσεων. Εδώ, η πολυμήχανη στα επικοινωνιακά κυβέρνηση παίζει εντός έδρας: το έργο θα προβληθεί ως περιβαλλοντικό. Και ποιος μπορεί να αντιτεθεί σήμερα σε ένα έργο, το οποίο υποτίθεται ότι αποσκοπεί στην αποκατάσταση του περιβάλλοντος; Βέβαια, για να είμαστε στοιχειωδώς σοβαροί, σχετικά με τον χαρακτηρισμό του έργου ως περιβαλλοντικού χρειάζονται συγκεκριμένες δεσμεύσεις, όροι και προϋποθέσεις. Με πρώτη, την ένταξή του σε μια ολοκληρωμένη πολιτική για το νερό. Την οποία, όμως, φρόνησαν να παραπέμψουν, μέσω ειδικής τροπολογίας, στις ελληνικές καλένδες. Επαναφέροντας στη θέση της από την πίσω πόρτα τον προηγούμενο και πιο βολικό, για την περίσταση, νόμο για τα νερά. Ο οποίος, ως παρωχημένος και εκτός εποχής, δεν απαιτεί περιβαλλοντικές εγγυήσεις.

Όσο για τον ευρωπαϊκό σκεπτικισμό στην άνευ ολοκληρωμένης τεκμηρίωσης μεταφορά νερού από λεκάνη σε λεκάνη, ήταν να μη γίνει η αρχή. Πέρασε και αυτή, μέσω άλλης τροπολογίας, στην ιστορία… Εξίσου σημαντική όμως προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό του έργου ως περιβαλλοντικού είναι η άμεση απομάκρυνση των αιτίων της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Που σημαίνει αλλαγή του υδροφόρου μοντέλου αγροτικής ανάπτυξης της Θεσσαλίας. Δυστυχώς, όμως δυόμισι χρόνια μετά τις εκλογές, ο σχεδιασμός βιώσιμης αγροτικής πολιτικής παραμένει ακόμη μαγική εικόνα… Όπως μαγικές εικόνες παραμένουν τόσο η αντικατάσταση των περασμένης τεχνολογίας αρδευτικών μεθόδων, με σύγχρονες πρακτικές εξοικονόμησης νερού, όσο και τα έργα τεχνητού εμπλουτισμού των υποβαθμισμένων υδροφορέων, οι οποίοι θα έπρεπε κανονικά να συνοδεύουν το έργο, προκειμένου αυτό να χαρακτηριστεί περιβαλλοντικό.

Όσο τίποτε από όλα αυτά δεν συμβαίνει θα διαιωνίζεται και επιδεινώνεται η σημερινή, ένοχη για την περιβαλλοντική υποβάθμιση, κατάσταση. Επιπλέον, στέλνεται και το λάθος μήνυμα στους αγρότες. Οι οποίοι εξασφαλίζοντας επιπλέον νερό θα συνεχίσουν να συντηρούν αμέριμνοι τις ίδιες, οικονομικά μη ανταγωνιστικές, και συγχρόνως περιβαλλοντικά καταστρεπτικές αγροτικές καλλιέργειες.

Μιας εκτροπής μύριες έπονται… Η συνέχιση των έργων της εκτροπής του Αχελώου μεθοδεύεται με σειρά «εκτροπών» από τη νομιμότητα και τη δεοντολογία. Οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν παράπλευρες απώλειες στην αγροτική ανάπτυξη και στην προστασία του περιβάλλοντος. Η εκτροπή Σουφλιά γίνεται η αιτία ενταφιασμού του νέου θεσμικού πλαισίου για τα νερά, με θύμα το υδατικό περιβάλλον ολόκληρης της χώρας.

Τυγχάνει να είμαι εξ αυτών που υποστηρίζουν το έργο της μερικής μεταφοράς νερού από τον Αχελώο. Ως έργο όμως πραγματικά περιβαλλοντικό, που θα συμβάλει στην περιβαλλοντική αποκατάσταση και στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη της θεσσαλικής υπαίθρου. Όχι ως έργο που θα φέρει χάντρες και καθρεφτάκια στους ιθαγενείς. Και που θα μείνει στην ιστορία ως η αιτία για την περιβαλλοντική οπισθοδρόμηση της χώρας. Γιατί στην εκτροπή Σουφλιά η υπόθεση του περιβάλλοντος χρησιμοποιείται μόνο προσχηματικά, ως άλλος Δούρειος Ίππος.

Αν η κυβέρνηση επιδιώκει ειλικρινά την ανάπτυξη της ελληνικής υπαίθρου, ένας δρόμος υπάρχει: να αφήσει τις αποσπασματικές κινήσεις, τους λαϊκισμούς και τις ευκολίες προς εντυπωσιασμό και να εργαστεί σοβαρά, για να αξιοποιήσει τις δύο μεγάλες ευρωπαϊκές ευκαιρίες: την νέα ΚΑΠ, προκειμένου να εφαρμόσει μια νέα αγροτική πολιτική, συμβατή με τη φέρουσα ικανότητα της ελληνικής γης. Και την ευρωπαϊκή οδηγία-πλαίσιο για το νερό, προκειμένου να αποκτήσουμε, επιτέλους, βιώσιμη περιβαλλοντική πολιτική. Αυτές είναι οι βασικές προϋποθέσεις για την επίτευξη του μεγάλου στόχου της ολοκληρωμένης ανάπτυξης της υπαίθρου. Όλα τα άλλα είναι προφάσεις εν αμαρτίαις…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ» στις 1 Αυγούστου 2006, σ. 7.