ΣΤΕ 3083/2017 [ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΓΙΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΡΥΜΟΤΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ]
Περίληψη
-Η επίδικη τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου Θεσσαλονίκης αφορά περιοχή, η οποία εμπίπτει στο πεδίο προστασίας της αρχαιολογικής νομοθεσίας. Συνεπώς, η τροποποίηση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εντετοπισμένη, οι ρυθμίσεις δε αυτής έπρεπε να θεσπιστούν με προεδρικό διάταγμα. Για τον λόγο αυτόν, ο οποίος προβάλλεται βασίμως, πρέπει να γίνει δεκτή η υπό κρίση αίτηση και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη.
Πρόεδρος: Γ. Παπαγεωργίου
Εισηγητής: Χρ. Παπανικολάου
Δικηγόροι: Γ. Γκεσούλης
Βασικές Σκέψεις
2. Επειδή, με την κρινόμενη αίτηση ζητείται η ακύρωση της 295117/9972/1.8.2013 απόφασης του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας «Τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου Δήμου Θεσσαλονίκης, Νομού Θεσσαλονίκης, στην περιοχή μεταξύ των οδών Μελενίκου και Χατζηανδρέου σε εκτέλεση της 1156/2009 απόφασης του ΣΤ τριμελούς τμήματος του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης» (ΑΑΠ/302/26.8.2013).
3. Επειδή, οι αιτούντες, ως ιδιοκτήτες του ακινήτου, το οποίο αφορά η επίδικη ρύθμιση, με έννομο συμφέρον και παραδεκτώς εν γένει ασκούν την κρινόμενη αίτηση ακυρώσεως, ισχυριζόμενοι ότι με την επίδικη πολεοδομική ρύθμιση η ιδιοκτησία τους, εμβαδού 249,70 τ.μ., ρυμοτομείται κατά 105,83 τ.μ., ενώ επιβάλλεται και προκήπιο 20 τ.μ. με αποτέλεσμα η δομήσιμη επιφάνεια του αποδιδόμενου οικοπέδου να ανέρχεται μόλις σε 123,87 τ.μ.
4. Επειδή, στο άρθρο 31 του ν. 4067/2012 “Νέος Οικοδομικός Κανονισμός” (Α΄ 79), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο έκδοσης του προσβαλλόμενου διατάγματος, ορίζονται τα εξής: “Ρύθμιση πολεοδομικών θεμάτων. 1. Η έγκριση, αναθεώρηση ή τροποποίηση ρυμοτομικών σχεδίων, γίνεται με προεδρικό διάταγμα με πρόταση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής ή άλλου αρμόδιου Υπουργού, κατά τις διατάξεις της παρ. 9β του άρθρου 25 του ν. 2508/1997. Εξαιρούνται οι πολεοδομικές ρυθμίσεις – τροποποιήσεις βάσει των διατάξεων των παραγράφων ΙΙΣΤ.39 του άρθρου 186 και ΙΙ.19 του άρθρου 280 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87), που εξακολουθούν να ισχύουν….”. Εξάλλου, η μεν παράγραφος ΙΙΣΤ.39 του άρθρου 186 του ν. 3852/2010 ορίζει ότι στις αρμοδιότητες των Περιφερειών ανήκει “η έγκριση σημειακών – εντοπισμένων τροποποιήσεων των εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων και των χρήσεων και όρων δόμησης αυτών, υπό την προϋπόθεση τήρησης των διατάξεων της παρ. 4 του άρθρου 29 του ν. 2831/2000 (ΦΕΚ 140 Α΄), όπως ισχύει και υπό την προϋπόθεση, επίσης, ότι δεν εμπίπτουν σε ζώνη πεντακοσίων μέτρων από την ακτή, σε παραδοσιακούς οικισμούς, σε τοπία ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, σε αρχαιολογικούς χώρους, σε δάση και δασικές εκτάσεις και σε περιοχές προστατευόμενες βάσει διεθνών συνθηκών (π.χ. RAMSAR) ή βάσει των άρθρων 18 και 19 του ν. 1650/1986 (ΦΕΚ 160 Α΄), όπως ισχύει”. Στη δε παράγραφο ΙΙ.19 του άρθρου 280 του ίδιου νόμου ορίζεται ότι στις αρμοδιότητες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ανήκει “η έγκριση σημειακών – εντοπισμένων τροποποιήσεων των εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων και των χρήσεων και όρων δόμησης αυτών, σε Ο.Τ. επί του Βασικού Οδικού Δικτύου των νομών Αττικής και Θεσσαλονίκης, όπως αυτό καθορίστηκε με τις υπ΄ αριθμ. 62556/5073/1990 (ΦΕΚ 701 Δ΄) και 62555/5072/1990 (ΦΕΚ 561 Δ΄) αποφάσεις του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων, υπό την προϋπόθεση ότι δεν εμπίπτουν σε ζώνη πεντακοσίων μέτρων από την ακτή, σε παραδοσιακούς οικισμούς, σε τοπία ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, σε αρχαιολογικούς χώρους, σε δάση και δασικές εκτάσεις και σε περιοχές προστατευόμενες βάσει διεθνών συνθηκών (π.χ. RAMSAR) ή βάσει των άρθρων 18 και 19 του ν. 1650/1986, όπως ισχύει. Για τις τροποποιήσεις της παρούσας τηρούνται οι διατάξεις της παραγράφου 4 του άρθρου 29 του ν. 2831/2000 (ΦΕΚ 140 Α΄), όπως ισχύει”.
5. Επειδή, όπως έχει κριθεί (ΣτΕ 3661/2005 Ολομ.), η έγκριση ή η τροποποίηση των πολεοδομικών σχεδίων οποιασδήποτε κλίμακας και η θέσπιση, με ρυθμίσεις κανονιστικού χαρακτήρα, πάσης φύσεως όρων δόμησης, δεν δύναται να θεωρηθεί ούτε ειδικότερο θέμα, κατά την έννοια του άρθρου 43 παρ. 2 του Συντάγματος, αλλά ούτε και θέμα τοπικού ενδιαφέροντος ή τεχνικού ή λεπτομερειακού χαρακτήρα. Συνεπώς, οι ρυθμίσεις αυτές θεσπίζονται μόνον με την έκδοση προεδρικού διατάγματος. Ο κανόνας, εξάλλου, αυτός αφορά τόσο τις αμιγώς κανονιστικές πράξεις και τις πράξεις μικτού χαρακτήρα όσο και τις ατομικές πράξεις, διότι, κατά το Σύνταγμα, ο πολεοδομικός σχεδιασμός συνδέει αρρήκτως αυτές τις κατηγορίες πράξεων. Όμως, οι αρμοδιότητες εφαρμογής των πολεοδομικών σχεδίων και οι συναφείς εκτελεστικές αρμοδιότητες επιτρεπτώς ανατίθενται σε άλλα, πλην του Προέδρου της Δημοκρατίας, όργανα, προς την αρμοδιότητα δε εφαρμογής των πολεοδομικών σχεδίων εξομοιώνονται, από την άποψη αυτή, και οι όλως εντετοπισμένες τροποποιήσεις τους, οι οποίες δύνανται, ομοίως, να επιχειρούνται με πράξη διάφορη του διατάγματος, δεδομένου ότι οι τροποποιήσεις αυτές δεν εμπεριέχουν γενικό πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά διενεργούνται εντός του πλαισίου ευρυτέρου σχεδιασμού, που έχει ήδη χωρήσει από τα προς τούτο αρμόδια, κατά το Σύνταγμα και τον νόμο, όργανα. Εν τούτοις και οι τελευταίες αυτές όλως εντετοπισμένες τροποποιήσεις πολεοδομικών σχεδίων παύουν να διατηρούν τον ως άνω ειδικότερο χαρακτήρα τους, όταν αφορούν προστατευόμενες περιοχές του φυσικού ή πολιτιστικού περιβάλλοντος (λ.χ. περιοχές ευρισκόμενες σε απόσταση μικρότερη των 500 μέτρων από την ακτή της θάλασσας ή εντός οικισμού που έχει κηρυχθεί διατηρητέος ή αρχαιολογικού χώρου κ.λπ.), λόγω της ιδιαίτερης κατά το Σύνταγμα, σημασίας των ως άνω περιοχών, οπότε οι σχετικές ρυθμίσεις πρέπει, στην περίπτωση αυτήν, να θεσπίζονται με την έκδοση προεδρικού διατάγματος (Σ.τ.Ε. 1189/2016, 4842/2012, πρβλ. και Σ.τ.Ε. 2983/2009 7μ., 3661/2005 Ολομ.).
6. Επειδή, με την 15813/19.12.1961 απόφαση του Υπουργού Προεδρίας (Β΄ 36/3.2.1962) χαρακτηρίστηκαν ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι “1) Τα τείχη της Θεσσαλονίκης εν τω συνόλω αυτών και έκτασις 20 – 10 μέτρων εκατέρωθεν καθ’ όλον το μήκος … 5) Άγιος Γεώργιος (Ροτόντα) μετά του περιβόλου αυτού…”. Περαιτέρω, με το π.δ. της 23.2.1976 “Περί τροποποιήσεως του ρυμοτομικού σχεδίου Θεσσαλονίκης και επιβολής στοών εις τινά οικόπεδα αυτού” (Δ΄ 93) εγκρίθηκαν για την περιοχή “πέριξ του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου (Ροτόντα) την περικλειομένην υπό των οδών Εγνατίας, Αρμανού, Αγίου Δημητρίου και της Λεωφόρου Πανεπιστημίου” η επιβολή στοών, πεζόδρομοι καθώς και η θέση και διάταξη του Ιερού Ναού. Εξάλλου, η προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος οργανώνεται και εξειδικεύεται με τις διατάξεις του νόμου 3028/2002 «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» (Α΄ 153), στο πεδίο εφαρμογής του οποίου υπάγονται, κατά το άρθρο 73 παρ. 10 αυτού, και πολιτιστικά αγαθά που έχουν χαρακτηρισθεί ως προστατευόμενα κατά τις διατάξεις της προϊσχυούσης νομοθεσίας, τα οποία εφεξής προστατεύονται κατά τις διατάξεις του νόμου αυτού.
7. Επειδή, στη συγκεκριμένη περίπτωση από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτουν τα εξής: Με το π.δ. της 23.12.1925 (Α΄ 423) «Περί εγκρίσεως σχεδίου Θεσσαλονίκης» εντάχθηκε στο σχέδιο πόλεως η περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο των αιτούντων. Η ιδιοκτησία των αιτούντων, εμβαδού 249,70 τ.μ., ενέπεσε εντός κοινόχρηστου χώρου (οδού) και ρυμοτομήθηκε εξ ολοκλήρου. Η ρυμοτόμηση της ιδιοκτησίας διατηρήθηκε και στις τροποποιήσεις του σχεδίου πόλεως [β.δ. της 27.2.1957 (Α΄ 35), π.δ. της 23.2.1976 Δ΄ 93) και π.δ. της 16.12.1992
(Δ΄ 44/3.2.1993)]. Εντός της ιδιοκτησίας υπάρχει παλαιά διώροφη κατοικία. Οι αιτούντες με την 21.2.2008 αίτησή τους προς τη Διοίκηση ζήτησαν την άρση της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης και με την από 18.6.2008 προσφυγή τους ενώπιον του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης ζήτησαν να ακυρωθεί η άρνηση της Διοίκησης να αρθεί η εν λόγω απαλλοτρίωση. Η προσφυγή αυτή έγινε δεκτή με την 1156/2009 απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια, οι ενδιαφερόμενοι ιδιοκτήτες προσκόμισαν στη Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας τα απαραίτητα για την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου δικαιολογητικά. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης γνωμοδότησε, με την 1204/2012 πράξη του Δημοτικού του Συμβουλίου, υπέρ της τροποποίησης του σχεδίου με τον αποχαρακτηρισμό της ιδιοκτησίας και τον χαρακτηρισμό της ως οικοδομικού τετραγώνου. Ακολούθως, η Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας γνωμοδότησε, με την από 15.3.2013 εισήγησή της προς το Συμβούλιο Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης (ΣΥΠΟΘΑ), υπέρ της τροποποίησης του σχεδίου με την κατάργηση τμήματος οδού (πεζόδρομου) και τον χαρακτηρισμό του σε απλό οικοδομικό τετράγωνο (Α-Β-Γ-Δ-Α) με τους αυτούς όρους και περιορισμούς δόμησης οι οποίοι ισχύουν στην περιοχή και την επιβολή προκηπίου πλάτους 2,0 μ. στην επίδικη ιδιοκτησία, κατά μήκος της πλευράς ΑΒ. Το ΣΥΠΟΘΑ γνωμοδότησε, με την πράξη 2η Συνεδρία 8η της 12.6.2013, υπέρ της προτεινόμενης τροποποίησης. Με την προσβαλλόμενη απόφαση του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας εγκρίθηκε η ως άνω τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου του Δήμου Θεσσαλονίκης Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, στην περιοχή μεταξύ των οδών Κωνσταντίνου Μελενίκου και Χατζηανδρέου.
8. Επειδή, εξάλλου, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, το επίδικο ακίνητο εντάσσεται στην περιοχή “πέριξ του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου (Ροτόντα) την περικλειομένην υπό των οδών Εγνατίας, Αρμανού, Αγίου Δημητρίου και της Λεωφόρου Πανεπιστημίου” για την οποία, με το π.δ. της 23.2.1976, εγκρίθηκαν η επιβολή στοών και πεζόδρομοι, καθώς επίσης και η θέση και διάταξη του Ιερού Ναού, ο οποίος, με το εν λόγω π.δ., έχει κηρυχθεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Περαιτέρω, σύμφωνα με την από 15.3.2013 εισήγηση της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, το επίδικο ακίνητο βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τα τείχη της Θεσσαλονίκης, τα οποία, όπως έχει εκτεθεί, έχουν χαρακτηρισθεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται στην εν λόγω εισήγηση, “η ΒΑ κορυφή της ήδη υφιστάμενης διώροφης οικοδομής απέχει περί τα 18 μ. από την ορατή πλευρά των τειχών (επί της οδού Χατζηανδρέου) τα οποία έχουν κηρυχθεί ως ‘ιστορικά διατηρητέα μνημεία’ (ΦΕΚ 36/τ.Β/3.2.1962, Υ.Α. 15813/22-1-1962) με ζώνη προστασίας 20 – 10 μέτρα εκατέρωθεν αυτών…”.
9. Επειδή, υπό τα ανωτέρω δεδομένα, η επίδικη τροποποίηση αφορά περιοχή, η οποία εμπίπτει στο πεδίο προστασίας της αρχαιολογικής νομοθεσίας. Συνεπώς, κατά τα εκτιθέμενα στις σκέψεις 5 και 6, η τροποποίηση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εντετοπισμένη, οι ρυθμίσεις δε αυτής έπρεπε να θεσπιστούν με προεδρικό διάταγμα. Για τον λόγο αυτόν, ο οποίος προβάλλεται βασίμως, πρέπει να γίνει δεκτή η υπό κρίση αίτηση και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη, παρέλκει δε ως αλυσιτελής η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως.
