ΣτΕ 1347/2014 [Έγκριση μελέτης για κατασκευή συγκροτημάτων κατοικιών στο πρώην στρατόπεδο ΣΑΚΕΤΑ]

Περίληψη

-Για την εκτέλεση εργασιών δόμησης για στρατιωτικά έργα και εγκαταστάσεις, απαιτείται οικοδομική άδεια, η οποία δεν εκδίδεται από τις πολεοδομικές υπηρεσίες, αλλα από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Για την έκδοσή της απαιτείται έγκριση της αρχιτεκτονικής μελέτης από την αρμόδια πολεοδομική υπηρεσία προκειμένου για εργασίες που εκτελούνται εντός εγκεκριμένων πολεοδομικών σχεδίων ή ορίων οικισμού. Η έγκριση όμως αυτή δεν απαιτείται για έργα και εγκαταστάσεις που εκτελούνται εντός στρατοπέδων.

-Από καμία διάταξη δεν προκύπτει ότι τα στρατιωτικά έργα και εγκαταστάσεις εξαιρούνται από το χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής, στην οποία κατασκευάζονται.

-Τα επίμαχα συγκροτήματα κατοικιών δεν αποτελούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις κατά την έννοια κοινής υπουργικής απόφασης, η οποία αναφέρεται σε επιχειρησιακά έργα και εγκαταστάσεις, δεδομένου ότι η επίδικη έκταση στην περιοχή του Υμηττού είχε μεν παραχωρηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς, ήδη, όμως, το στρατόπεδο ΣΑΚΕΤΑ, που είχε εγκατασταθεί στην έκταση αυτή, έχει εγκαταλειφθεί.

-Ισχυρισμοί ότι τα επίμαχα κτίρια θα χρησιμοποιηθούν και για επιχειρησιακές ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας δεν ασκούν επιρροή, δεδομένου ότι μοναδικό αντικείμενο της προσβαλλόμενης πράξης είναι η κατασκευή κατοικιών, δηλαδή χρήση μη επιτρεπόμενη εντός της β΄ ζώνης προστασίας του Υμηττού. Συνεπώς, η συμπροσβαλλόμενη πράξη έγκρισης της μελέτης του επίμαχου έργου δεν είναι νόμιμη και πρέπει να ακυρωθεί.

Πρόεδρος: Κ. Μενουδάκος
Εισηγητής: Αικ. Σακελλαροπούλου
Δικηγόροι: Γ. Σωτηρέλης, Αγγ. Αναστοπούλου, Ν. Λαπαθιώτης

Βασικές σκέψεις

Επειδή, με τις αιτήσεις αυτές ζητείται η ακύρωση της υπ’ αριθ. Φ.Δ.-935Ε/394/780960 Σ.-960/27.4.2007 απόφασης του Υφυπουργού Εθνικής Άμυνας με την οποία εγκρίνεται το αποτέλεσμα του διαγωνισμού για την ανάθεση του έργου «Κατασκευή δύο συγκροτημάτων οικημάτων αγάμων-ολιγομελών οικογενειών στην περιοχή Καρέα Ν. Αττικής» και κατακυρώθηκε η ανάθεση του έργου στην εργοληπτική επιχείρηση «Ε Α.Ε.».
Επειδή, ως συμπροσβαλλομένη με την κρινόμενη αίτηση πρέπει, καθ’ ερμηνεία του δικογράφου, να θεωρηθεί η, προγενέστερη της προσβαλλόμενης πράξης, υπ’ αριθ. Φ.Δ-935Ε/789274/Σ. 2719/30.10.2006 απόφαση του Διοικητή της Υπηρεσίας Έργων Πολεμικής Αεροπορίας, με την οποία εγκρίθηκε η μελέτη του επίμαχου έργου, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων και της τεχνικής περιγραφής.
Επειδή, η ανωτέρω συμπροσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε κατ’ επίκληση των διατάξεων του ν. 1418/1984 (Α΄ 23) και του π.δ/τος (Α΄ 223) που αφορούν την κατασκευή δημόσιων έργων, κατά δε το ουσιαστικό της περιεχόμενο διέπεται από την υπ’ αριθ. 26229/1123/1987 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Άμυνας και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (Δ΄ 749), με την οποία ρυθμίζονται τα θέματα εκδόσεως αδειών οικοδομής για την εκτέλεση στρατιωτικών έργων και εγκαταστάσεων. Δεδομένου δε ότι η αρμοδιότητα των τμημάτων του Συμβουλίου της Επικρατείας καθορίζεται ενόψει του προέχοντος χαρακτήρα της εφαρμοζομένης νομοθεσίας (ΣτΕ Ολομ. 2471/2008), η εν λόγω συμπροσβαλλόμενη απόφαση υπάγεται στην αρμοδιότητα του Ε΄ Τμήματος, στην οποία, σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 1 περ. ε΄ του π.δ/τος 361/2001 (Α΄ 244), ανήκουν οι διαφορές που προκύπτουν από την εφαρμογή της νομοθεσίας για τη χωροταξία, την πολεοδομία και τη δόμηση γενικά. Κατά συνέπεια, και δεδομένου ότι η απόφαση αυτή έγκρισης της μελέτης του επίμαχου έργου προηγήθηκε χρονικά, η κρινόμενη αίτηση ανήκει στην αρμοδιότητα του Ε΄ Τμήματος σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ. 7 του π.δ/τος 18/1989 (Α΄ 8).
Επειδή η προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση με την οποία εγκρίνεται το αποτέλεσμα του σχετικού διαγωνισμού, ως αποσπαστή από τη διοικητική σύμβαση εκτελεστή πράξη, παραδεκτώς προσβάλλεται, από τους αιτούντες, οι οποίοι, δεν μετείχαν στην σχετική διαδικασία και επικαλούνται βλάβη του περιβάλλοντος που προκαλείται από την απόφαση αυτή (ΣτΕ 665/2009, 1085/2008, 1190/2000, 2589/1991).
Επειδή, περαιτέρω, με την Φ.Δ.-935Ε/242/10.2.2010 πράξη της διευθύνουσας υπηρεσίας, δηλαδή της 2ης Υπηρεσίας Επίβλεψης Κατασκευής Έργων, αποφασίστηκε η διάλυση της σύμβασης του επίμαχου έργου. Επομένως η προσβαλλόμενη πράξη έγκρισης του αποτελέσματος του διαγωνισμού, έπαυσε να ισχύει και, συνεπώς, η δίκη πρέπει να κηρυχθεί καταργημένη ως προς την πράξη αυτή, εφόσον οι αιτούντες δεν επικαλούνται ιδιαίτερο έννομο συμφέρον που δικαιολογεί τη συνέχιση της δίκης κατά το μέρος αυτό.
Επειδή, ο ασκών την πρώτη αίτηση ακυρώσεως, Σύνδεσμος Προστασίας και Ανάπτυξης Υμηττού, που έχει συσταθεί με την υπ’ αριθμ. 3382/13.2.1992 απόφαση των Νομαρχών Αθηνών, Ανατολικής Αττικής και Πειραιά (Β΄ 189) έχει, μεταξύ άλλων, ως σκοπούς την «προστασία και ανάπτυξη του δασικού οικοσυστήματος του Υμηττού, με στόχο την οικολογική του ανόρθωση και τη σύνδεσή του με τις λειτουργίες του αστικού ιστού» και τον «συντονισμό των ενεργειών και τη λήψη ιδαιτέρων μέτρων για την προστασία του δάσους και των δασικών εκτάσεων της περιοχής παρέμβασης από ανθρωπογενείς και μη παράγοντες, σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς, κρατικούς και μη». Εξάλλου, το επίμαχο έργο βρίσκεται σε θέση που γειτνιάζει προς την περιφέρεια του ασκούντος τη δεύτερη αίτηση Δήμου Βύρωνα. Με τα δεδομένα αυτά, τόσο ο ως άνω Σύνδεσμος, όσο και ο Δήμος Βύρωνα, ασκούν με έννομο συμφέρον τις κρινόμενες αιτήσεις, ισχυριζόμενοι ότι από την εκτέλεσή τους προκαλείται ανεπανόρθωτη βλάβη στο φυσικό περιβάλλον της συγκεκριμένης περιοχής του Υμηττού.
Επειδή, το Ελληνικό Δημόσιο, ισχυρίζεται περαιτέρω, ότι οι αιτήσεις ακυρώσεως έχουν ασκηθεί εκπροθέσμως, διότι από τη δημοσίευση της προκήρυξης του έργου την 1.2.2007 σε τρεις εφημερίδες πανελλαδικής κυκλοφορίας έχει παρέλθει χρονικό διάστημα 31 μηνών, από την έκδοση της προσβαλλόμενης πράξεως εγκρίσεως του αποτελέσματος του διαγωνισμού έχει παρέλθει χρονικό διάστημα 29 μηνών, από την υπογραφή της σύμβασης και από την τυπική έναρξη των εργασιών (εγκατάσταση εργοταξίου, αναδόχου κ.λπ.) έχει παρέλθει αντιστοίχως, χρονικό διάστημα 26 και 25 μηνών. Ωστόσο, όπως βεβαιώνεται στο Φ.Δ.-935Ε/2176/3.9.2009 έγγραφο της 2ης Υπηρεσίας Επίβλεψης Κατασκευής Έργων, οι εκσκαφές και οι σκυροδετήσεις των νέων κτιρίων άρχισαν στις 14.5.2009. Εξάλλου, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο από 8.9.2009 υπόμνημα του Ελληνικού Δημοσίου, οι ως άνω εργασίες ολοκληρώθηκαν στις αρχές Αυγούστου 2009. Κατά συνέπεια, οι αιτήσεις ακυρώσεως, οι οποίες έχουν κατατεθεί στις 10.8.2009 και 26.8.2009, δηλαδή εντός τριμήνου περίπου από την έναρξη εργασιών για την ανέγερση των επίμαχων κτηρίων, τα οποία αφορούν οι προσβαλλόμενες πράξεις, ασκήθηκαν εμπρόθεσμα και κατά της συμπροσβαλλόμενης πράξης έγκρισης της μελέτης του επίμαχου έργου, ως προς την οποία διατηρεί το αντικείμενό της, αφού από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει γνώση της πράξης αυτής από τους αιτούντες σε χρόνο, από τον οποίο η άσκηση των αιτήσεων απέχει περισσότερο από εξήντα ημέρες. Είναι, επομένως, απορριπτέος ο περί εκπροθέσμου των αιτήσεων ισχυρισμός του Δημοσίου.
Επειδή, στο άρθρο 329 παρ. 1 του Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας (Δ΄ 580/1999) – που αποδίδει τη διάταξη του άρθρου 22 παρ. 1 του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού (ΓΟΚ, ν. 1577/1985, Α΄ 210) – ορίζεται ότι: «Για την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας δόμησης, γενικά οποιωνδήποτε κατασκευών και εγκαταστάσεων που προβλέπονται από το παρόν κωδικοποιητικό διάταγμα … σε οικόπεδο ή γήπεδο εντός ή εκτός σχεδίου πόλεως, από οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, απαιτείται προηγουμένως έγγραφη άδεια (οικοδομική άδεια) …», ενώ στο άρθρο 330 παρ. 2 του ίδιου Κώδικα που αποδίδει του άρθρου 22 παρ. 2 του ΓΟΚ – ότι: «Με απόφαση: α) των Υπουργών Εθνικής Άμυνας και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων καθορίζονται οι όροι και η διαδικασία έκδοσης της οικοδομικής αδείας για την εκτέλεση στρατιωτικών έργων ή εγκαταστάσεων. Κατ’ εφαρμογή της τελευταίας διατάξεως του ΓΟΚ έχει εκδοθεί η υπ’ αριθμ. 26229/1123/1987 (Δ΄ 749) κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Άμυνας και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων με τίτλο «Όροι και διαδικασία έκδοσης αδειών οικοδομής για εκτέλεση στρατιωτικών έργων», στην οποία ορίζονται τα εξής: «Οι άδειες οικοδομής για την εκτέλεση στρατιωτικών έργων και εγκαταστάσεων εκδίδονται από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (ΥΕΘΑ) με τους εξής όρους: 1) Οι μελέτες για την έκδοση των αδειών αυτών συντάσσονται από τις τεχνικές υπηρεσίες του ΥΕΘΑ και πρέπει να είναι σύμφωνες προς τις ισχύουσες σχετικές διατάξεις. 2) Οι αρχιτεκτονικές μελέτες για έργα ή εγκαταστάσεις που εκτελούνται εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων ή εντός ορίων οικισμών εγκρίνονται από τις κατά τόπους αρμόδιες πολεοδομικές υπηρεσίες. Τέτοια έγκριση δεν απαιτείται για τα έργα ή εγκαταστάσεις που εκτελούνται εντός στρατοπέδων, είτε αυτά βρίσκονται εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων ή ορίων οικισμών ή και εκτός αυτών καθώς και σε περιοχές που βρίσκονται εκτός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων ή ορίων οικισμών. 3) Οι παραπάνω άδειες οικοδομής πρέπει να είναι σύμφωνες με τις πολεοδομικές διατάξεις που ισχύουν κάθε φορά και τους όρους και περιορισμούς δόμησης της περιοχής. 4) Η επίβλεψη και εκτέλεση των έργων αυτών γίνεται με ευθύνη του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας».
Επειδή, κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων, έκδοση οικοδομικής άδειας απαιτείται και για την εκτέλεση εργασιών δόμησης για στρατιωτικά έργα και εγκαταστάσεις, η σχετική δε οικοδομική άδεια δεν εκδίδεται από τις πολεοδομικές υπηρεσίες, αλλ’ από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Για την έκδοση της αδείας απαιτείται έγκριση της αρχιτεκτονικής μελέτης από την αρμόδια πολεοδομική υπηρεσία προκειμένου για εργασίες που εκτελούνται εντός εγκεκριμένων πολεοδομικών σχεδίων ή ορίων οικισμού. Η έγκριση όμως αυτή δεν απαιτείται για έργα και εγκαταστάσεις που εκτελούνται εντός στρατοπέδων. Εξάλλου, από καμία διάταξη δεν προκύπτει ότι τα στρατιωτικά έργα και εγκαταστάσεις, τα οποία κατά το άρθρο 1 παρ. Β στοιχ. 27 του από 23.2.1987 π.δ/τος (Δ΄ 166) εντάσσονται, σύμφωνα με την ειδική πολεοδομική λειτουργία τους στην κατηγορία «άλλες ειδικές χρήσεις», εξαιρούνται από το χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής, στην οποία κατασκευάζονται. Αντιθέτως, στην προμνησθείσα κ.υ.α. ρητώς απαιτείται οι σχετικές οικοδομικές άδειες για την εκτέλεση στρατιωτικών έργων και εγκαταστάσεων να είναι σύμφωνες με τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις και τους όρους και περιορισμούς δόμησης της περιοχής.
Επειδή, περαιτέρω, με το από 31.8.1978 προεδρικό διάταγμα (Δ΄ 544), ενόψει της συνταγματικής επιταγής για την προστασία των ορέων ως ευπαθών οικοσυστημάτων και αισθητικών πόρων και των κατευθύνσεων του ρυθμιστικού της ευρύτερης περιοχής της Αθήνας που εγκρίθηκε με το ν. 1515/1985 (Α΄ 18) και, ειδικότερα, των διατάξεων του αρ. 3 παρ. 3 περ. α του νόμου αυτού, με τις οποίες επιβάλλεται η οικολογική ανασυγκρότηση, ανάδειξη και προστασία του αττικού τοποίου και των εντός αυτού ορεινών όγκων, καθορίσθηκαν ζώνες προστασίας Α΄ και Β΄ της περιοχής του όρους Υμηττού, τα όρια των ζωνών αυτών, οι επιτρεπόμενες σε κάθε ζώνη δραστηριότητες καθώς και οι όροι και περιορισμοί δόμησης των επιτρεπομένων προς ανέγερση κτηρίων. Ειδικώς, στο άρθρο 3 παρ. 1 του διατάγματος ορίζεται ότι «Η ως άνω ζώνη Β΄ καθορίζεται ως περιοχή εγκαταστάσεως μόνον κοινωφελών λειτουργιών, εντός της οποίας επιτρέπεται η δόμησις μόνον κτιρίων χρήσεως αθλητισμού, πολιτιστικών εκδηλώσεων, νοσοκομείων και θεραπευτηρίων εν γένει, διδακτηρίων, ορφανοτροφείων, ασύλων και εν γένει κτιρίων προς εξυπηρέτηση αναλόγων ευαγών σκοπών, η δημιουργία αλσών, πάρκων και εν γένει χώρων πρασίνου, ως και η ανόρυξις φρεάτων και αι συναφείς αντλητικαί εγκαταστάσεις και υδατοαποθήκαι». Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι προς τον σκοπό της προστασίας, της διαφύλαξης και αναβάθμισης του ορεινού όγκου Υμηττού και του ευαίσθητου οικοσυστήματός του, ο κανονιστικός νομοθέτης περιόρισε τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης εντός της ζώνης προστασίας Β΄ στις ρητώς αναφερόμενες στο άρθρο 3 του διατάγματος και απαγόρευσε την ανάπτυξη εντός της ζώνης αυτής οποιασδήποτε άλλης χρήσεως, όπως της κατοικίας.
Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, το επίμαχο έργο αφορά στην κατασκευή δύο διώροφων οικημάτων 18 διαμερισμάτων το καθένα, σε συνολική επιφάνεια κάλυψης 1.600 τ.μ., στην περιοχή Καρέα εντός τμήματος του χώρου του στρατοπέδου της Πολεμικής Αερονομίας (Στρατόπεδο ΣΑΚΕΤΑ), το οποίο ευρίσκεται εντός της Β΄ Ζώνης Προστασίας του Υμηττού (άρθρο 2 παρ. 4 του ως άνω π.δ/τος). Η επίμαχη έκταση είχε παραχωρηθεί το 1955 από το Υπουργείο Γεωργίας, στο Γενικό Επιτελείο Στρατού, για στρατιωτικούς σκοπούς, λειτουργούσαν δε στην έκταση αυτή στρατιωτικές μονάδες, οι οποίες τελικώς μετεγκαταστάθηκαν το έτος 2005. Εξάλλου, κατά τα προκύπτοντα από το φάκελλο, οι επίδικες κατοικίες προορίζονται για την κάλυψη αναγκών στέγασης του προσωπικού της Πολεμικής Αεροπορίας και ειδικότερα αγάμων και εγγάμων αξιωματικών με ολιγομελείς οικογένειες (βλ. το υπ’ αριθμ. Φ.900/1/22.8.2005 έγγραφο της Διεύθυνσης Γ5 του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας), εντάσσονται δε σε συνολικότερο σχεδιασμό οικιστικής αξιοποίησης του χώρου του στρατοπέδου με την ανάπτυξη στο μέλλον δέκα οικημάτων εγγάμων και βρεφονηπιακού σταθμού (βλ. σε. 6-7 του παραπάνω εγγράφου της Διεύθυνσης Γ5 του ΓΕΑ). Με την συμπροσβαλλόμενη Φ.Δ.-935Ε/789274/Σ.2719/30.10.2006 απόφαση του Διοικητή της Υπηρεσίας Έργων Πολεμικής Αεροπορίας εγκρίθηκε η μελέτη του επίμαχου έργου, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων και της τεχνικής περιγραφής. Για την εκτέλεση του έργου προκηρύχθηκε ανοικτός διαγωνισμός με την 2057/22.1.2007 διακήρυξη της Υπηρεσίας Έργων Πολεμικής Αεροπορίας και με την Φ.Δ.-935Ε/394/780960/27.4.2007 απόφαση του Υφυπουργού Εθνικής Άμυνας εγκρίθηκε το αποτέλεσμα του διαγωνισμού και κατακυρώθηκε η ανάθεση του έργου στην εργοληπτική επιχείρηση «Ε. Α.Ε.». Για την κατασκευή του έργου έχει συναφθεί η υπ’ αριθμ. 24/25.7.2007 εργολαβική σύμβαση του Διοικητή της Υπηρεσίας Έργων Πολεμικής Αεροπορίας με την εταιρεία «Ε. Α.Ε.», η οποία όπως εκτέθηκε στη σκέψη 6, διαλύθηκε, μετά και την απόφαση 1011/2009 της Επιτροπής Αναστολών, με την οποία είχε ανασταλεί η εκτέλεση της ανωτέρω απόφασης έγκρισης του αποτελέσματος του διαγωνισμού.
Επειδή, υπό τα ανωτέρω δεδομένα, τα επίμαχα συγκροτήματα κατοικιών δεν αποτελούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις κατά την έννοια της μνημονευθείσης κοινής υπουργικής απόφασης, η οποία αναφέρεται σε επιχειρησιακά έργα και εγκαταστάσεις, δεδομένου ότι η επίμαχη έκταση στην περιοχή του Υμηττού είχε μεν παραχωρηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς, ήδη, όμως, το στρατόπεδο ΣΑΚΕΤΑ, που είχε εγκατασταθεί στην έκταση αυτή, έχει εγκαταλειφθεί. Οι ισχυρισμοί δε που περιέχονται στα υπομνήματα του Υπουργού Εθνικής Άμυνας και στα έγγραφα του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας προς το Δικαστήριο ότι τα επίμαχα κτίρια θα χρησιμοποιηθούν και για επιχειρησιακές ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας, δεν ασκούν επιρροή δεδομένου ότι αντικείμενο της προσβαλλόμενης πράξης είναι η κατασκευή κατοικιών, δηλαδή χρήση μη επιτρεπόμενη εντός της β΄ ζώνης προστασίας του Υμηττού, όπως εκτέθηκε ήδη. Συνεπώς, η συμπροσβαλλόμενη πράξη έγκρισης της μελέτης του επίμαχου έργου δεν είναι νόμιμη και πρέπει να ακυρωθεί για το λόγο αυτόν, βασίμως προβαλλόμενο.
Επειδή, κατόπιν τούτων, πρέπει η παρούσα δίκη να καταργηθεί εν μέρει, κατά τα αναφερόμενα στην έκτη σκέψη, να γίνουν δε δεκτές κατά τα λοιπά οι κρινόμενες αιτήσεις.