ΈΝΑ ΑΓΝΩΣΤΟ ΜΕΣΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ) (Οκτώβριος 2007)

Η παντοειδής ρύπανση του περιβάλ­λοντος στην Ελλάδα -της ατμό­σφαιρας, του εδάφους, υπεδάφους και των υδάτων (λιμνών, ποταμών, θάλασσας)- είναι γνωστή σχεδόν σε όλους, πρώ­τα στους θύτες και κατόπιν στα θύματα. Τα τε­λευταία, μολονότι υφίστανται τις συνέπειες του εγκλήματος, δεν το γνωρίζουν πάντοτε από την αρχή αλλά όταν εκδηλωθούν οι βαρύτατες και άλλες φορές μοιραίες συνέπειες του επάνω τους. Από την άλλη μεριά, οι θύτες, από ανευθυνότητα και ασυνειδησία, και δούλοι συμφερόντων, από τα πιο στενά και μικρά μέχρι τα πιο μεγά­λα, δεν είναι διατεθειμένοι να σταματήσουν τη ρύπανση. Σ’ αυτήν την κατάσταση έμμεσος χρό­νιος θύτης είναι το κράτος που -εκτός από «α­ναλαμπές» αντιδράσεων στον απόηχο κατακραυγών- διαπράττει διαρκές δια παραλείψε­ως ή δι’ υπεκφυγών έγκλημα (έναντι των κα­τοίκων, αλλά και έναντι της Ευρωπαϊκής Ένω­σης). Υπάρχει επιπλέον και μία πράξη μείζονος σημασίας που τείνει να ολοκληρώσει το έγκλημα. Κι αυτή είναι η επιδιωκόμενη νέα αναθεώρηση του πολύπαθου άρθρου 24 του Συντάγματος, η οποία, αν ψηφισθεί και από τη νέα Βουλή, θα γίνει διάταξη όχι προστασίας αλλά προ­σβολής των υπολειπομένων δασικών εκτάσε­ων της χώρας.

Στο σκηνικό αυτό υπάρχουν βέβαια διά­φορα μέσα αντιδράσεως, αλλ’ εδώ θα επιση­μανθεί ένα ευρωπαϊκό μέσο προστασίας του πε­ριβάλλοντος, το οποίο είναι η συλλογική προσφυγή-καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοι­νωνικών Δικαιωμάτων που λειτουργεί στο Στρασβούργο. Η Επιτροπή αυτή ελέγχει την εφαρ­μογή του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη από τα 39 κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώ­πης που τον έχουν κυρώσει. Από το 1998 ε­λέγχει, έπειτα από προσφυγές-καταγγελίες, τις παραβιάσεις του Χάρτη, δηλαδή όλων των κοινωνικών δικαιωμάτων που περιλαμβάνει. Λειτουργεί ουσιαστικά ως δικαιοδοτικό όργα­νο, έχει δηλαδή για τα κοινωνικά δικαιώματα ρόλο ανάλογο μ’ αυτόν που έχει για τα ατομικά δικαιώματα το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δι­καιωμάτων του Ανθρώπου. Μολονότι ο Χάρ­της δεν προβλέπει σε ειδική διάταξη την προ­στασία του περιβάλλοντος, η Επιτροπή έχει ερμηνεύσει ευρύτατα το δικαίωμα προστασίας της υγείας (άρθρο 11) και ελέγχει όχι μόνο την ύπαρξη ανεπτυγμένου νομοθετικού πλαι­σίου, αλλά και παραβιάσεις, στην πράξη, των κανόνων που αφορούν τη ρύπανση της ατμό­σφαιρας, εξετάζει την τήρηση των οριακών τι­μών στις πόλεις, την ασφάλεια των τροφίμων, την έκθεση στον αμίαντο και στην ιονίζουσα ακτινοβολία, τη ρύπανση των υδάτων, ακόμη και την ηχορύπανση.

Πρόσφατα η Επιτροπή διαπίστωσε-σε μία πολύ σημαντική απόφαση (της 6ης Φεβρουαρίου 2007) -ότι η Ελλάδα παραβιάζει τον Ευρωπαϊ­κό Κοινωνικό Χάρτη και ειδικά τα άρθρα που α­φορούν το δικαίωμα προστασίας της υγείας- και γενικά των κατοίκων και ειδικά των εργαζομένων. Η απόφαση ελήφθη έπειτα από προσφυ­γή του Ιδρύματος Μαραγκοπούλου, η οποία αφο­ρούσε τη ρύπανση του περιβάλλοντος που προ­καλούν οι εγκαταστάσεις της ΔΕΗ στις περιο­χές Κοζάνη-Πτολεμαΐδα και Μεγαλόπολη.

Η ύπαρξη νομικής προσφυγής-καταγγελίας, σχεδόν άγνωστη ακόμη στην Ελλάδα, δίνει τε­ράστιες δυνατότητες στις συνδικαλιστικές ορ­γανώσεις και άλλες διεθνείς μη κυβερνητικές ορ­γανώσεις, μεταξύ των οποίων και οικολογικές (οι ελληνικές μπορούν να προσφύγουν μέσω των διεθνών οργάνων). Η σημασία του νομικού αυτού μέσου έγκειται στο ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής Κοινωνικών Δικαιωμάτων επιτρέ­πουν στις οργανώσεις να δίδουν δημοσιότητα στις διαπιστωθείσες παραβάσεις και να ασκούν πίεση στις κυβερνήσεις για τη διόρθωση των κακώς κειμένων. Λειτουργούν δηλαδή, δυνά­μει κυρίως, ως κοινωνικές κυρώσεις. Τη ση­μασία αυτή έχουν «ανακαλύψει» στο εξωτερι­κό συνδικαλιστικές και άλλες οργανώσεις και την αξιοποιούν με πολυάριθμες προσφυγές. Ιδίως στη Γαλλία, πρόσφατες υποθέσεις έχουν προ­σλάβει μεγάλη δημοσιότητα μέσω του Τύπου. Εννοείται ότι οι συλλογικές αυτές προσφυγές μπο­ρούν να αφορούν οποιεσδήποτε παραβιάσεις των κοινωνικών δικαιωμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, αλλ’ η απόφαση για τη ΔΕΗ είναι η πρώτη που αφορά το περιβάλλον και μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία και «έμπνευση» για προσφυγές που θα συμβάλουν στην προ­στασία όχι μόνο του περιβάλλοντος, αλλά και των κοινωνικών δικαιωμάτων γενικότερα.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «Ο Κόσμος του Επενδυτή» στις 6-7 Οκτωβρίου 2007, σ. 30.

Facebook

0

Twitter

Linkedin

email

Print