ΣτΕ 1882/2016 [Επανεπιβολή ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης μετά από ακυρωτική απόφαση]

Περίληψη

-Μετά την εκ των υστέρων ακύρωση της πράξης απαλλοτρίωσης του κεντρικού πάρκου της πόλης των Σερρών, κατά το σκέλος της που αφορά την ιδιοκτησία των αιτούντων, κλονίζεται η αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης αναφορικά με την πρόθεση και τη δυνατότητα του Δήμου Σερρών να προβεί στην άμεση κατά νόμο συντέλεση της απαλλοτρίωσης με την καταβολή της οφειλόμενης αποζημίωσης. Συνεπώς, η προσβαλλόμενη πράξη πρέπει, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα, να ακυρωθεί. Δεδομένου δε ότι, όπως έχει κριθεί σε συναφή υπόθεση που αφορά έτερη ιδιοκτησία εντός του ίδιου χώρου, η εν λόγω τροποποίηση, συνιστά πολεοδομική παρέμβαση με ευρύτερες επιπτώσεις στην πολεοδομική οργάνωση του Δήμου καθόσον πρόκειται για έκταση στο κεντρικό πάρκο της πόλης των Σερρών. Η Διοίκηση εάν θεωρήσει ότι μπορεί νομίμως να επανέλθει, κρίνοντας ότι συντρέχουν οι κατά το νόμο απαιτούμενες προϋποθέσεις για την επανεπιβολή της επίμαχης ρυμοτομικής δέσμευσης, δύναται να προβεί στην επίμαχη ρύθμιση με την έκδοση προεδρικού διατάγματος.

Πρόεδρος: Αθ. Ράντος
Εισηγητής: Χρ. Λιάκουρας

Βασικές σκέψεις

Επειδή, με την αίτηση αυτή ζητείται η ακύρωση της υπ’ αριθμ. 447676/17467/12/28.2.2013 απόφασης του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας (ΑΑΠΘ 88), με την οποία εγκρίθηκε η τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου στο Κεντρικό Πάρκο του Δήμου Σερρών με τον αποχαρακτηρισμό και επαναχαρακτηρισμό τμήματος του.
Επειδή, στη δίκη παρεμβαίνει ο Δήμος Σερρών, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το επίμαχο ακίνητο. Η παρέμβαση όμως αυτή είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη, κατ’ άρθρο 27 παράγρ. 1 και 2 του π.δ. 18/1989 (Α΄ 8), όπως οι παράγρ. αυτές αντικαταστάθηκαν με το άρθρο 4 παρ. 2 περίπτ. α του ν. 2479/1997 (Α΄ 67), διότι ο παρεμβαίνων Δήμος δεν νομιμοποίησε την υπογράφουσα την παρέμβαση ως πληρεξούσια δικηγόρο με κάποιον νόμιμο τρόπο.
Επειδή, όπως έχει κριθεί, ενόψει των διατάξεων του άρθρου 17 του Συντάγματος περί προστασίας της ιδιοκτησίας, ρυμοτομικές απαλλοτριώσεις, καθώς και άλλα ρυμοτομικά βάρη που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή της νομοθεσίας περί έγκρισης και τροποποίησης σχεδίων πόλεως ή πολεοδομικών μελετών, με τον καθορισμό κοινοχρήστων χώρων ή χώρων προοριζόμενων για κοινωφελείς εν γένει χρήσεις, δεν επιτρέπεται να διατηρούνται επί μακρό χρονικό διάστημα, το οποίο, υπό τις ιδιαίτερες συνθήκες που συντρέχουν σε κάθε περίπτωση, υπερβαίνει τα εύλογα όρια, χωρίς να πραγματοποιείται η συντέλεση των απαλλοτριώσεων σύμφωνα με τον νόμο. Επομένως, όταν οι πολεοδομικές αυτές δεσμεύσεις της ιδιοκτησίας διατηρούνται πέραν του ευλόγου κατά τις περιστάσεις χρόνου, χωρίς τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης των βαρυνομένων ακινήτων, ανακύπτει υποχρέωση του αρμόδιου κατά περίπτωση οργάνου της Διοίκησης να άρει τη ρυμοτομική απαλλοτρίωση ή το ρυμοτομικό βάρος, η υποχρέωση δε αυτή δεν αναιρείται από το γεγονός ότι για την άρση της απαλλοτρίωσης ή του βάρους απαιτείται η τροποποίηση του σχεδίου πόλεως ή της πολεοδομικής μελέτης, για την οποία ο νόμος προβλέπει την τήρηση ορισμένων διατυπώσεων. Εξάλλου, η Διοίκηση, όταν διαπιστώνει ότι συντρέχουν κατ’ αρχήν οι προϋποθέσεις για την άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ή ρυμοτομικού βάρους, είτε κατά την εξέταση σχετικού αιτήματος του ενδιαφερόμενου ιδιοκτήτη, που έχει υποβληθεί δια της διοικητικής οδού, είτε κατόπιν έκδοσης δικαστικής απόφασης, που ακυρώνει την άρνηση της Διοίκησης να ικανοποιήσει το σχετικό αίτημα, οφείλει να επιληφθεί του ζητήματος, προκειμένου να προβεί στην άρση της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ή του ρυμοτομικού βάρους και, ταυτοχρόνως, να ρυθμίσει εκ νέου το πολεοδομικό καθεστώς του συγκεκριμένου ακινήτου, διότι με μόνη την άρση της απαλλοτρίωσης ή του βάρους το ακίνητο δεν καθίσταται αυτομάτως οικοδομήσιμο. Στη ρύθμιση αυτή προβαίνει η Διοίκηση ενόψει της υποχρέωσής της, που απορρέει από τη συνταγματικώς κατοχυρωμένη προστασία της ιδιοκτησίας, που, όπως προεκτέθηκε, δεν επιτρέπει την υπέρμετρη κατά χρόνο δέσμευσή της χωρίς τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης, βάσει, όμως, των κριτηρίων που απορρέουν από το άρθρο 24 του Συντάγματος. Η Διοίκηση, δηλαδή, δεν δεσμεύεται να καταστήσει, άνευ ετέρου, το ακίνητο οικοδομήσιμο, αλλά οφείλει να εξετάσει αν συντρέχουν λόγοι που εξ αντικειμένου δεν επιτρέπουν τη δόμησή του, όπως όταν πρόκειται για ακίνητο με δασικό χαρακτήρα, εντός αιγιαλού, σε ζώνη προστασίας ρέματος, και, περαιτέρω, να συνεκτιμήσει, κατά τρόπο τεκμηριωμένο, αφενός τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου ακινήτου, καθώς και τα χαρακτηριστικά και το νομοθετικό καθεστώς του οικισμού και της ευρύτερης περιοχής, στην οποία αυτό εντάσσεται (πυκνοδομημένος οικισμός, οικισμός παραδοσιακός κατά τις διατάξεις του ν. 1577/1985, οικισμός υπαγόμενος στις διατάξεις του ν. 3028/2002, οικισμός σε περιοχή φυσικού κάλλους, οικισμός σε περιοχή προστασίας της φύσεως κ.λπ.), αφετέρου τις πολεοδομικές ανάγκες και τον πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής, ιδίως δε την ανάγκη δημιουργίας κοινοχρήστων και κοινωφελών χώρων, και, τέλος, τις δεσμεύσεις και κατευθύνσεις τυχόν υφισταμένου χωροταξικού σχεδίου ή Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου ή άλλων συναφών σχεδίων, προκειμένου να αποφεύγονται οι αποσπασματικές ρυθμίσεις. Ενόψει δε όλων των ανωτέρω εκτιμήσεων, η Διοίκηση οφείλει να κρίνει αν η ιδιοκτησία πρέπει, για κάποιο νόμιμο λόγο, να παραμείνει εκτός πολεοδομικού σχεδιασμού ή να δεσμευθεί εκ νέου, με την επανεπιβολή ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ή ρυμοτομικού βάρους, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η δυνατότητα άμεσης αποζημίωσης των θιγομένων ιδιοκτητών, ή να καταστεί οικοδομήσιμη, είτε με τους γενικούς όρους δόμησης είτε, ενδεχομένως, με ειδικούς όρους δόμησης που πρέπει να καθορισθούν (Σ.τ.Ε. 2043/2012, 843/2009 7μ., 3908/2007 7μ.). Εξάλλου, η ευχέρεια επανεπιβολής της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ή του ρυμοτομικού [πολεοδομικού] βάρους προϋποθέτει, εκτός από την ύπαρξη σοβαρής πολεοδομικής ανάγκης, χάριν της οποίας επιβάλλεται η σχετική πολεοδομική ρύθμιση, και την ύπαρξη πρόθεσης και δυνατότητας για την άμεση κατά νόμο συντέλεση της απαλλοτρίωσης με την καταβολή της οφειλόμενης αποζημίωσης. Η συνδρομή και των δύο αυτών προϋποθέσεων πρέπει να ερευνάται τελικώς από το όργανο που έχει την αποφασιστική αρμοδιότητα στο θέμα αυτό, η σχετική δε κρίση του πρέπει να έχει πλήρη και ειδική αιτιολογία, που μπορεί να προκύπτει και από τα στοιχεία του φακέλου. Περαιτέρω, κατά την έρευνα των ως άνω προϋποθέσεων πρέπει να συνεκτιμάται και η συμπεριφορά της Διοίκησης κατά το διαρρεύσαν χρονικό διάστημα από την αρχική επιβολή της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή του βάρους μέχρι την άρση τους, αλλά και το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μέχρι την εκ νέου επιβολή της απαλλοτρίωσης ή του πολεοδομικού βάρους (βλ. Σ.τ.Ε. 2043/2012, 2603/2008, 3935/2006 κ.ά.).
Επειδή, από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτουν τα εξής: Με το από 31.7.1925 π.δ., όπως τροποποιήθηκε με το από 3.7.1930 π.δ., χώρος στο κέντρο της πόλης των Σερρών χαρακτηρίσθηκε ως χώρος κεντρικού πάρκου. Εντός του χώρου αυτού βρίσκεται και η φερόμενη ως ιδιοκτησία των αιτούντων. Ειδικότερα, η εν λόγω ιδιοκτησία περιλαμβάνεται στην υπ’ αριθμ. 14/20.9.1977 πράξη αναλογισμού αποζημίωσης, που κυρώθηκε με την υπ’ αριθμ. 16014/12.11.1977 απόφαση του Νομάρχη Σερρών. Δεδομένου, όμως, ότι δεν είχε προχωρήσει η διαδικασία συντέλεσης της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, με την υπ’ αριθμ. 989/22.12.2003 αίτηση προς την Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωροταξίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας ζητήθηκε από τους αιτούντες η ανάκληση της μη συντελεσθείσας απαλλοτρίωσης της εν λόγω ιδιοκτησίας και η άρση του επιβληθέντος ρυμοτομικού βάρους με την τροποποίηση του σχεδίου της πόλης των Σερρών. Παρόμοια αίτηση υποβλήθηκε στις 22.4.2004 και προς τον Δήμο Σερρών. Κατά της άρνησης της Διοίκησης να προβεί στην άρση της επιβληθείσας ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ασκήθηκε από τους αιτούντες προσφυγή, η οποία έγινε δεκτή με την 1/2009 απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου Σερρών. Ακολούθως, το οικείο Δημοτικό Συμβούλιο, με την 864/2011 απόφασή του, αφού γνωμοδότησε υπέρ της άρσης της απαλλοτρίωσης, προέβη σε αναμόρφωση του προϋπολογισμού του Δήμου και στην ψήφιση πίστωσης ποσού 495.539,8 ευρώ σε βάρος του Κ.Α.70.724.008 με την ένδειξη «Απαλλοτρίωση του Κεντρικού Πάρκου», διατύπωσε δε την πρόταση επανακήρυξης της απαλλοτρίωσης για πολεοδομικούς λόγους. Προσφυγή των αιτούντων κατά της απόφασης αυτής απορρίφθηκε με την 18082/30.12.2011 απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης. Εν συνεχεία, η Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της αρμόδιας Περιφέρειας ζήτησε από τον παρεμβαίνοντα Δήμο να επιβεβαιώσει τη βούλησή του για την εκ νέου απαλλοτρίωση της επίμαχης ιδιοκτησίας και να εγγράψει επαρκή πίστωση στον προϋπολογισμό του προς τον σκοπό αυτό για το έτος 2012. Σχετικώς, το οικείο δημοτικό συμβούλιο με την 248/2012 απόφασή του γνωμοδότησε υπέρ της επανακήρυξης της απαλλοτρίωσης και ψήφισε την σχετική πίστωση. Επιπροσθέτως, με την 465/2012 νεώτερη απόφασή του , ψηφίστηκε ξεχωριστή πίστωση για την αποζημίωση της επίμαχης ιδιοκτησίας και δημιουργήθηκε κωδικός Κ.Α.70.7424.011 ποσού 298.329 ευρώ με την ένδειξη «Αποζημίωση ιδιοκτησίας κληρ. Κοβανίδη που βρίσκεται εντός του Κεντρικού Πάρκου». Κατόπιν τούτων, και ύστερα από την υπ’ αριθμ. 2/Συν.2η/29.11.2012 γνωμοδότηση του ΣΥΠΟΘΑ Περιφερειακής Ενότητας Σερρών εκδόθηκε η προσβαλλόμενη πράξη τροποποίησης του ρυμοτομικού σχεδίου. Σε εφαρμογή της ανωτέρω πράξης, με την 137626/2736/8.4.2013 πράξη του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας ανακλήθηκε η υπ’ αριθμ.16014/12.11.1977 απόφαση του Νομάρχη Σερρών, με την οποία είχε κυρωθεί
υπ’ αριθμ.14/20.9.1977 πράξη αναλογισμού αποζημίωσης, η οποία και ακυρώθηκε προκειμένου να ανασυνταχθεί. Ακολούθως, συντάχθηκε η 1/2015 πράξη απαλλοτρίωσης του Κεντρικού Πάρκου της πόλης των Σερρών για την εν λόγω ιδιοκτησία, κατά της οποίας ασκήθηκε από τους αιτούντες η από 6.8.2015 ένστασή τους, με την οποία ζητούσαν να διακοπεί η διαδικασία κύρωσης της ανωτέρω πράξης έως ότου εξεταστεί η παρούσα αίτηση ακυρώσεως. Η εν λόγω ένσταση εξετάστηκε μαζί με ενστάσεις λοιπών ιδιοκτητών και απορρίφθηκε με την 423462/8531/ 14.12.2015 απόφαση του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, με την οποία και εγκρίθηκε η προαναφερθείσα 1/2015 πράξη απαλλοτρίωσης. Ειδικότερα, η εν λόγω ένσταση απορρίφθηκε με την εξής αιτιολογία: ¨Ο Δήμος Σερρών…εισηγήθηκε εκ νέου επιβολή της ανακληθείσας ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, αφού, όπως αποδεικνύεται …διατύπωσε την πρόθεση και οικονομική του δυνατότητα για την άμεση καταβολή της προσήκουσας αποζημίωσης στους δικαιούχους, και τούτο διότι το ακίνητο ιδιοκτησίας των ενισταμένων και αιτούντων την ακύρωση αποτελεί τμήμα και δεν καλύπτει ολόκληρη την απαιτούμενη έκταση του προβλεπόμενου κοινόχρηστου Κεντρικού Πάρκου της πόλεως Σερρών, με αποτέλεσμα μέσω της άρσης να επέρχεται απώλεια του αρχικού σκοπού του χώρου. Άλλωστε, στην συγκεκριμένη περίπτωση της ιδιοκτησίας των ενισταμένων … , αυτή δεν μπορεί να ενταχθεί σε οικοδομικό τετράγωνο λόγω των υφισταμένων πολεοδομικών ρυθμίσεων της περιοχής για την επιβολή του Κεντρικού Πάρκου της Πόλεως των Σερρών, και ως εκ τούτου στην περίπτωση μη ισχύος της υπό κρίση πράξης αναλογισμού με αριθ. 1/2015 και αδυναμία αποζημίωσης της ιδιοκτησίας, η τελευταία θα έπρεπε να τεθεί εκτός του ισχύοντος ρυμοτομικού σχεδίου και να ορισθούν επ’ αυτής ειδικοί όροι χρήσης και δόμησης”. Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε προσφυγή από τους αιτούντες, η οποία έγινε δεκτή με την 30771/4.5.2016 απόφαση του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης και ακυρώθηκε η προσβληθείσα 423462/8531/ 14.12.2015 απόφαση του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, κατά το σκέλος που αφορά την ιδιοκτησία των αιτούντων. Ειδικότερα, με την εν λόγω απόφαση έγινε δεκτή η ασκηθείσα προσφυγή με την αιτιολογία ότι δεν τηρήθηκαν οι αποκλειστικές προθεσμίες της διαδικασίας επανεπιβολής της απαλλοτρίωσης, όπως αυτές προβλέπονται από τη διάταξη της παρ.4 του άρθρου 32 του ν. 4067/2012. Περαιτέρω, από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι ο χώρος του Κεντρικού Πάρκου διατηρείται στο 85695/4966/1991 Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο της πόλης των Σερρών, χαρακτηριζόμενος, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, ως «Αστικό Πράσινο-Ελεύθεροι Χώροι», στο δε ισχύον 2319/20.5.2013 Γ.Π.Σ. υπολογίζεται για την κάλυψη του ελλείμματος πρασίνου της πόλης.
Επειδή, ενόψει του προαναφερόμενου πραγματικού και, συγκεκριμένα, μετά την εκ των υστέρων ακύρωση της υπ’ αριθμ. 1/2015 πράξης απαλλοτρίωσης του κεντρικού πάρκου της πόλης των Σερρών, κατά το σκέλος της που αφορά την ιδιοκτησία των αιτούντων, κλονίζεται η αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης αναφορικά με την πρόθεση και τη δυνατότητα του Δήμου Σερρών να προβεί στην άμεση κατά νόμο συντέλεση της απαλλοτρίωσης με την καταβολή της οφειλόμενης αποζημίωσης. Συνεπώς, η προσβαλλόμενη πράξη πρέπει, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα, να ακυρωθεί. Δεδομένου δε ότι, όπως έχει κριθεί σε συναφή υπόθεση που αφορά έτερη ιδιοκτησία εντός του ίδιου χώρου, η εν λόγω τροποποίηση συνιστά πολεοδομική παρέμβαση με ευρύτερες επιπτώσεις στην πολεοδομική οργάνωση του Δήμου καθόσον πρόκειται για έκταση στο κεντρικό πάρκο της πόλης των Σερρών (πρβλ. ΣτΕ 4924/2014 7μ.), η Διοίκηση, εάν θεωρήσει ότι μπορεί νομίμως να επανέλθει, κρίνοντας ότι συντρέχουν οι κατά το νόμο απαιτούμενες προϋποθέσεις για την επανεπιβολή της επίμαχης ρυμοτομικής δέσμευσης, δύναται να προβεί στην επίμαχη ρύθμιση μόνον με την έκδοση προεδρικού διατάγματος.